<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X25n0483"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 483 金刚经音释直解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 483 金刚经音释直解</title> <author>明 圆杲解註</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> </editionStmt> <extent>1卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">25</idno>.<idno type="no">483</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">金刚经音释直解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Electronic Buddhadharma Society (EBS)</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，<persName>佛</persName>教电脑资讯库功德会提供</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>原书标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00501"> <charName>CBETA CHARACTER CB00501</charName> <mapping cb:dec="983541" type="PUA">U+F01F5</mapping> <mapping type="unicode">U+4B7E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>驮</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[马*犬]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB02389"> <charName>CBETA CHARACTER CB02389</charName> <mapping cb:dec="985429" type="PUA">U+F0955</mapping> <mapping type="unicode">U+2D32F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*缚]</value></charProp></char> <char xml:id="CB07703"> <charName>CBETA CHARACTER CB07703</charName> <mapping cb:dec="990743" type="PUA">U+F1E17</mapping> <mapping type="unicode">U+20374</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[亿-音+(天*天)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15354"> <charName>CBETA CHARACTER CB15354</charName> <mapping cb:dec="998394" type="PUA">U+F3BFA</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[媏-而+(一/虫)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB18834"> <charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName> <mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping> <charProp><localName>composition</localName><value>编⃝</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2006-08-16T15:46:28"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0166b" n="0166b"/> <lb ed="X" n="0166b01"/> <lb ed="X" n="0166b02"/> <lb ed="X" n="0166b03"/> <lb ed="X" n="0166b04"/> <lb ed="X" n="0166b05"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 483-A 新镌金刚般若波罗蜜音释直解序</cb:mulu><head>No. 483-A <lb ed="X" n="0166b06"/><lb ed="R039" n="0330a01"/> 新镌金刚般若波罗蜜音释直解序</head> <lb ed="X" n="0166b07"/> <lb ed="X" n="0166b08"/><lb ed="R039" n="0330a02"/><p xml:id="pX25p0166b0801">夫金刚经者乃诠人妙心也心也者炳焕灵明光吞 <lb ed="X" n="0166b09"/><lb ed="R039" n="0330a03"/>宇宙冲虚妙粹照历尘沙竖穷三际虚空未可幷其 <lb ed="X" n="0166b10"/><lb ed="R039" n="0330a04"/>悠横遍十方天地岂能同其大亘今古无旧无新处 <lb ed="X" n="0166b11"/><lb ed="R039" n="0330a05"/>圣凡不增不减是诸<persName>佛</persName>之乐土乃众生之本源也非 <lb ed="X" n="0166b12"/><lb ed="R039" n="0330a06"/>善现孰得究明此宗微阿难谁能编集是教经分三 <lb ed="X" n="0166b13"/><lb ed="R039" n="0330a07"/>十二分分分義契菩提字佈五千馀言言言谈归般 <lb ed="X" n="0166b14"/><lb ed="R039" n="0330a08"/>若三乘四果之阶梯悉依此心而证立九有四生之 <lb ed="X" n="0166b15"/><lb ed="R039" n="0330a09"/>异类皆由斯理以分流唯此经者其文至略其義甚 <lb ed="X" n="0166b16"/><lb ed="R039" n="0330a10"/>深读者虽多悟之亦少既悟後则头非镜裡若醒来 <lb ed="X" n="0166b17"/><lb ed="R039" n="0330a11"/>则珠在衣中如穷子见父严饰珍宝现成倘婆女见 <lb ed="X" n="0166b18"/><lb ed="R039" n="0330a12"/>儿狂乱忧心顿歇欲渡者此即洪舟求安者此真华 <lb ed="X" n="0166b19"/><lb ed="R039" n="0330a13"/>屋矣<note place="inline">愚</note>熟读之方究義也蒐挹诸典直解是经去繁 <lb ed="X" n="0166b20"/><lb ed="R039" n="0330a14"/>就简便诵者之易知引浅至深与学人之可入自知 <lb ed="X" n="0166b21"/><lb ed="R039" n="0330a15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0166b2101" n="0166b2101"/><anchor xml:id="beg0166b2101" n="0166b2101"/>僭<anchor xml:id="end0166b2101"/>窃之罪莫逃实为受持之者诠尔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0166b22"/> <lb ed="X" n="0166b23"/> <lb ed="X" n="0166b24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0166c" n="0166c"/> <lb ed="X" n="0166c01"/> <lb ed="X" n="0166c02"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 483-B 刻金刚般若波罗蜜经序</cb:mulu><head>No. 483-B <lb ed="X" n="0166c03"/><lb ed="R039" n="0330a17"/> 刻金刚般若波罗蜜经序</head> <lb ed="X" n="0166c04"/> <lb ed="X" n="0166c05"/><lb ed="R039" n="0330a18"/><p xml:id="pX25p0166c0501">盖最上一乘之法者乃<persName>佛</persName>为一大事因缘而说也为 <lb ed="X" n="0166c06"/><lb ed="R039" n="0330b01"/>时之龟鉴作物之权衡既澄浊水当以菩提妙珠欲 <lb ed="X" n="0166c07"/><lb ed="R039" n="0330b02"/>断妄尘须是金刚宝剑世界有三千大千之异地擧 <lb ed="X" n="0166c08"/><lb ed="R039" n="0330b03"/>一念而全收众生有九种十类之殊途向一真而悉 <lb ed="X" n="0166c09"/><lb ed="R039" n="0330b04"/>度斯经至简其理至玄今之诵者但祈福德不究福 <lb ed="X" n="0166c10"/><lb ed="R039" n="0330b05"/>德之性也新释此书名为直解<note place="inline">予</note>将览矣便觉惺之 <lb ed="X" n="0166c11"/><lb ed="R039" n="0330b06"/>始信下和之不石也水未入海难成鹹味人未究理 <lb ed="X" n="0166c12"/><lb ed="R039" n="0330b07"/>何契心源噫旨玄道妙岂浅识者能信哉上智知之 <lb ed="X" n="0166c13"/><lb ed="R039" n="0330b08"/>如良马见鞭涅槃门近下士闻矣似痴猴捉月生死 <lb ed="X" n="0166c14"/><lb ed="R039" n="0330b09"/>路长大哉师兄荷天者闻斯经典捐资刊行施与有 <lb ed="X" n="0166c15"/><lb ed="R039" n="0330b10"/>志者观矣倘能一言而悟何甘纍劫之迷不受福德 <lb ed="X" n="0166c16"/><lb ed="R039" n="0330b11"/>奚沉有海知法无我即契无生寻流可得泉源会经 <lb ed="X" n="0166c17"/><lb ed="R039" n="0330b12"/>方明宗旨今杲既而註矣<note place="inline">予</note>衍亦为序之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0166c18"/> <lb ed="X" n="0166c19"/> <lb ed="X" n="0166c20"/> <lb ed="X" n="0166c21"/><cb:docNumber>No. 483</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0166c22"/><lb ed="R039" n="0331a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>新镌大乘金刚般若波罗蜜经音释 <lb ed="X" n="0166c23"/><lb ed="R039" n="0331a01"/>直解</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0166c24"/> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0167a" n="0167a"/> <lb ed="X" n="0167a01"/><lb ed="R039" n="0331a02"/><byline cb:type="author">武夷十六洞天城高 僧圆杲 解註</byline> <lb ed="X" n="0167a02"/><lb ed="R039" n="0331a03"/><byline cb:type="other">僧圆衍 挍正</byline> <lb ed="X" n="0167a03"/><lb ed="R039" n="0331a04"/><byline cb:type="other">雲庆庵 僧圆禄 僧圆贵 绣梓</byline> <lb ed="X" n="0167a04"/> <lb ed="X" n="0167a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">前仪</cb:mulu> <lb ed="X" n="0167a06"/><lb ed="R039" n="0331a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚经启请</cb:mulu><head>金刚经启请</head> <lb ed="X" n="0167a07"/><lb ed="R039" n="0331a07"/><p xml:id="pX25p0167a0701">若有人读诵此经者须当一心離诸杂想究竟经 <lb ed="X" n="0167a08"/><lb ed="R039" n="0331a08"/>義先念净身口真言後请八金刚四菩萨名号随 <lb ed="X" n="0167a09"/><lb ed="R039" n="0331a09"/>所在处常得拥护矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a10"/><lb ed="R039" n="0331a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">净身真言</cb:mulu><head>净身真言</head> <lb ed="X" n="0167a11"/><lb ed="R039" n="0331a11"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1101">修多唎修多唎修摩唎娑<g ref="#CB02389">嚩</g>诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a12"/><lb ed="R039" n="0331a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">净口业真言</cb:mulu><head>净口业真言</head> <lb ed="X" n="0167a13"/><lb ed="R039" n="0331a13"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1301">修利修利摩诃修利修修利萨婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a14"/><lb ed="R039" n="0331a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">安土地真言</cb:mulu><head>安土地真言</head> <lb ed="X" n="0167a15"/><lb ed="R039" n="0331a15"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1501">南无三满多没<g ref="#CB00501">驮</g>南唵度噜度噜地尾娑婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a16"/><lb ed="R039" n="0331a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普供养真言</cb:mulu><head>普供养真言</head> <lb ed="X" n="0167a17"/><lb ed="R039" n="0331a17"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0167a1701">唵誐誐曩三婆<g ref="#CB02389">嚩</g>袜日啰斛</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167a18"/><lb ed="R039" n="0331a18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">八金刚</cb:mulu><head>八金刚</head> <lb ed="X" n="0167a19"/><lb ed="R039" n="0331b01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0167a1901">奉请靑除灾金刚</item><item xml:id="itemX25p0167a1908">奉请辟毒金刚</item> <lb ed="X" n="0167a20"/><lb ed="R039" n="0331b02"/><item xml:id="itemX25p0167a2001">奉请黄随求金刚</item><item xml:id="itemX25p0167a2008">奉请白净水金刚</item> <lb ed="X" n="0167a21"/><lb ed="R039" n="0331b03"/><item xml:id="itemX25p0167a2101">奉请赤声金刚</item><item xml:id="itemX25p0167a2107">奉请定持灾金刚</item> <lb ed="X" n="0167a22"/><lb ed="R039" n="0331b04"/><item xml:id="itemX25p0167a2201">奉请紫贤金刚</item><item xml:id="itemX25p0167a2207">奉请大神金刚</item></list></cb:div> <lb ed="X" n="0167a23"/><lb ed="R039" n="0331b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">四菩萨</cb:mulu><head>四菩萨</head> <lb ed="X" n="0167a24"/><lb ed="R039" n="0331b06"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX25p0167a2401">奉请金刚眷菩萨</item><item xml:id="itemX25p0167a2408">奉请金刚索菩萨</item> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0167b" n="0167b"/> <lb ed="X" n="0167b01"/><lb ed="R039" n="0331b07"/><item xml:id="itemX25p0167b0101">奉请金刚爱菩萨</item><item xml:id="itemX25p0167b0108">奉请金刚语菩萨</item></list> <lb ed="X" n="0167b02"/><lb ed="R039" n="0331b08"/><p xml:id="pX25p0167b0201">註曰此八金刚四菩萨者乃前迦葉<persName>佛</persName>时有一旃 <lb ed="X" n="0167b03"/><lb ed="R039" n="0331b09"/>陀罗此云屠宰至寺前拾得一纸千<persName>佛</persName>名经持归 <lb ed="X" n="0167b04"/><lb ed="R039" n="0331b10"/>供养感妻有妊生一肉球破视有八男子及长心 <lb ed="X" n="0167b05"/><lb ed="R039" n="0331b11"/>行正直力勇过人能伏诸邪恶妻後又产一球破 <lb ed="X" n="0167b06"/><lb ed="R039" n="0331b12"/>视亦有四女及长颜貌端严慈善勝众持斋奉<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0167b07"/><lb ed="R039" n="0331b13"/>化兄出家兄妹一十二人同皈迦葉<persName>佛</persName>修行护教 <lb ed="X" n="0167b08"/><lb ed="R039" n="0331b14"/>男证金刚女证菩萨常护是经故安经前若人诵 <lb ed="X" n="0167b09"/><lb ed="R039" n="0331b15"/>此经者慇勤启请则此金刚菩萨随处拥护矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b10"/><lb ed="R039" n="0331b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">发愿文</cb:mulu><head>发愿文</head> <lb ed="X" n="0167b11"/><lb ed="R039" n="0331b17"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0167b1101"><l>稽首三界尊</l><l>皈命十方<persName>佛</persName></l><l>我今发宏愿</l> <lb ed="X" n="0167b12"/><lb ed="R039" n="0331b18"/><l>持此金刚经</l><l>上报四重恩</l><l>下济三涂苦</l> <lb ed="X" n="0167b13"/><lb ed="R039" n="0332a01"/><l>若有见闻者</l><l>悉发菩提心</l><l>尽此一报身</l> <lb ed="X" n="0167b14"/><lb ed="R039" n="0332a02"/><l>同生安乐国</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0167b15"/><lb ed="R039" n="0332a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">云何梵</cb:mulu><head>云何梵</head> <lb ed="X" n="0167b16"/><lb ed="R039" n="0332a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0167b1601"><l>云何得长寿</l><l>金刚不壞身</l><l>复以何因缘</l> <lb ed="X" n="0167b17"/><lb ed="R039" n="0332a05"/><l>得大坚固力</l><l>云何于此经</l><l>究竟到彼岸</l> <lb ed="X" n="0167b18"/><lb ed="R039" n="0332a06"/><l>愿<persName>佛</persName>开微密</l><l>廣为众生说<note place="inline">此经乃梁昭明太子分为三十二分</note></l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0167b19"/><lb ed="R039" n="0332a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">开经偈</cb:mulu><head>开经偈</head> <lb ed="X" n="0167b20"/><lb ed="R039" n="0332a08"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0167b2001"><l>无上甚深微妙法</l><l>百千万劫难遭遇</l> <lb ed="X" n="0167b21"/><lb ed="R039" n="0332a09"/><l>我今见闻得受持</l><l>愿解<persName>如来</persName>真实義</l></lg></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0167b22"/><lb ed="R039" n="0332a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu> <lb ed="X" n="0167b23"/><lb ed="R039" n="0332a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0167b2301">金刚般若波罗蜜经</p></cb:div> <lb ed="X" n="0167b24"/><lb ed="R039" n="0332a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0167b2401">金者喩心之真体也。人之心体如百炼之真金。金 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0167c" n="0167c"/> <lb ed="X" n="0167c01"/><lb ed="R039" n="0332a13"/>经百炼而金体不消。成众器而金色不变。人之心 <lb ed="X" n="0167c02"/><lb ed="R039" n="0332a14"/>体亦然。杂诸缘而心神不昧。溷众类而心体常灵。 <lb ed="X" n="0167c03"/><lb ed="R039" n="0332a15"/>故心同虚空永固。金随今古常精。故心以金喩之。 <lb ed="X" n="0167c04"/><lb ed="R039" n="0332a16"/>刚者喩心之真智也。人之心智如刚利锋刀。刀断 <lb ed="X" n="0167c05"/><lb ed="R039" n="0332a17"/>万物而刀体常刚。经千磨而刀锋愈利。心智亦然。 <lb ed="X" n="0167c06"/><lb ed="R039" n="0332a18"/>智鉴诸尘而智眼常明。了诸法而智心永寂。故智 <lb ed="X" n="0167c07"/><lb ed="R039" n="0332b01"/>有裁决之能。如刀有断截之義。是智以刚刀喩也。 <lb ed="X" n="0167c08"/><lb ed="R039" n="0332b02"/>般若者。梵语。此云智慧。智慧者。心之真慧也。慧光 <lb ed="X" n="0167c09"/><lb ed="R039" n="0332b03"/>如镜。诸形临镜而妍<g ref="#CB15354">媸</g>自现镜鉴。诸形而纤洪莫 <lb ed="X" n="0167c10"/><lb ed="R039" n="0332b04"/>隐。心慧亦然。至隐能烛至微能知。无尘不显。无物 <lb ed="X" n="0167c11"/><lb ed="R039" n="0332b05"/>不彰。慧有先见之明。镜有洞明之体。故慧以镜喩 <lb ed="X" n="0167c12"/><lb ed="R039" n="0332b06"/>之。</p> <lb ed="X" n="0167c13"/><lb ed="R039" n="0332b07"/><p xml:id="pX25p0167c1301">波罗蜜者。梵语。此云到彼岸也。岸者。土也。分于彼 <lb ed="X" n="0167c14"/><lb ed="R039" n="0332b08"/>此。故有此岸彼岸。此岸者。心之妄也。遇缘即动。见 <lb ed="X" n="0167c15"/><lb ed="R039" n="0332b09"/>境即生。凡遇境缘生诸妄法。诸有业缘。轮转此岸 <lb ed="X" n="0167c16"/><lb ed="R039" n="0332b10"/>也。此只众生业识感报之土也。众生业尽。此岸即 <lb ed="X" n="0167c17"/><lb ed="R039" n="0332b11"/>消矣。彼岸者。心之果也。灵虚独露。寂净湛然。尘不 <lb ed="X" n="0167c18"/><lb ed="R039" n="0332b12"/>能染。法不能缘果人之土也。心常圆明湛寂。此即 <lb ed="X" n="0167c19"/><lb ed="R039" n="0332b13"/>彼岸矣。</p> <lb ed="X" n="0167c20"/><lb ed="R039" n="0332b14"/><p xml:id="pX25p0167c2001">经者。心之路也。若人依此金刚般若而行。则直到 <lb ed="X" n="0167c21"/><lb ed="R039" n="0332b15"/>无为之岸也。以此观之。则金刚般若波罗蜜经者。 <lb ed="X" n="0167c22"/><lb ed="R039" n="0332b16"/>即是人之自<anchor xml:id="nkr_note_add_0167c2201" n="0167c2201"/><anchor xml:id="beg0167c2201" n="0167c2201"/>己<anchor xml:id="end0167c2201"/>一个真心也。迷之则生死始。悟之 <lb ed="X" n="0167c23"/><lb ed="R039" n="0332b17"/>则轮迴息。今修行人知此自心智。此自性知真无 <lb ed="X" n="0167c24"/><lb ed="R039" n="0332b18"/>妄。以智慧灯照破尘缘。了此妄法。立万行而不著 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0168a" n="0168a"/> <lb ed="X" n="0168a01"/><lb ed="R039" n="0333a01"/>于心。遇诸缘而心常湛寂。如此修行疾登彼岸矣。 <lb ed="X" n="0168a02"/><lb ed="R039" n="0333a02"/>偈云。金刚般若義含多。有筏方能可渡河。心镜未 <lb ed="X" n="0168a03"/><lb ed="R039" n="0333a03"/>明休懈怠。更须经上切磋磨。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0168a04"/><lb ed="R039" n="0333a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译者</cb:mulu><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168a0401">姚秦三藏法师鸠摩罗什奉 诏译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168a05"/><lb ed="R039" n="0333a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168a0501">姚秦。东晋伪王也。姓姚名兴为。秦国王也。三藏者。 <lb ed="X" n="0168a06"/><lb ed="R039" n="0333a06"/>经律论也。鸠摩罗什。此云童寿。谓童年而有宿<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a0601" n="0168a0601"/><anchor xml:id="beg0168a0601" n="0168a0601"/>耆<anchor xml:id="end0168a0601"/> <lb ed="X" n="0168a07"/><lb ed="R039" n="0333a07"/>材德。故秦王诏译此经。译者翻梵语为此语矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0168a08"/><lb ed="R039" n="0333a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法会因由分第一</cb:mulu><head>〇法会因由分第一</head> <lb ed="X" n="0168a09"/><lb ed="R039" n="0333a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168a0901">如是我闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168a10"/><lb ed="R039" n="0333a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168a1001">如是者。真不违俗。名如俗顺于真曰。是故称如是 <lb ed="X" n="0168a11"/><lb ed="R039" n="0333a11"/>也。如是之法。我从<persName>佛</persName>闻。我者。阿难自称也。<persName>佛</persName>说此 <lb ed="X" n="0168a12"/><lb ed="R039" n="0333a12"/>经。我亲得闻矣。此经说我者。谓空相无我之真我。 <lb ed="X" n="0168a13"/><lb ed="R039" n="0333a13"/>闻者。谓缘空无闻之真闻也。昔弟子常问于<persName>佛</persName>云。 <lb ed="X" n="0168a14"/><lb ed="R039" n="0333a14"/>他时编集经教。当如何起首。<persName>佛</persName>言。从如是我闻起 <lb ed="X" n="0168a15"/><lb ed="R039" n="0333a15"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168a16"/><lb ed="R039" n="0333a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168a1601">一时。<persName>佛</persName>在<name role="" type="person">舍卫国</name>祇树<name role="" type="person">给孤独园</name>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168a17"/><lb ed="R039" n="0333a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168a1701">一时者。是<persName>佛</persName>说经之时也。<persName>佛</persName>者。觉也。心体離念觉 <lb ed="X" n="0168a18"/><lb ed="R039" n="0333a18"/>了真妄。觉体周法界中尽。虚空际最淸净者。迷此 <lb ed="X" n="0168a19"/><lb ed="R039" n="0333b01"/>众生悟此即<persName>佛</persName>也。<name role="" type="person">舍卫国</name>者。乃波斯匿王所居之 <lb ed="X" n="0168a20"/><lb ed="R039" n="0333b02"/>国也。祇树者。祇陀太子所施之树。故称祇树也。给 <lb ed="X" n="0168a21"/><lb ed="R039" n="0333b03"/>孤独园者。<name role="" type="person">舍卫国</name>中有一长者。名须达多。先事外 <lb ed="X" n="0168a22"/><lb ed="R039" n="0333b04"/>道。亦好施贫济诸孤独。故国人称名为<name role="" type="person">给孤独</name>长 <lb ed="X" n="0168a23"/><lb ed="R039" n="0333b05"/>者。闻<persName>佛</persName>说法。心生渴仰。布金买祇陀太子之园建 <lb ed="X" n="0168a24"/><lb ed="R039" n="0333b06"/>立精舍。请<persName>佛</persName>居此说法。祇陀施树给孤<anchor xml:id="nkr_note_add_0168a2401" n="0168a2401"/><anchor xml:id="beg0168a2401" n="0168a2401"/>独<anchor xml:id="end0168a2401"/>园。故称 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0168b" n="0168b"/> <lb ed="X" n="0168b01"/><lb ed="R039" n="0333b07"/>祇树<name role="" type="person">给孤独园</name>也。孤独者。幼而无父曰孤。老而无 <lb ed="X" n="0168b02"/><lb ed="R039" n="0333b08"/>子曰独矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b03"/><lb ed="R039" n="0333b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b0301">与大比<note place="inline">音必</note>丘众千二百五十人俱。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b04"/><lb ed="R039" n="0333b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b0401">比丘。含三義。一乞士。二破恶。三怖魔也。大比丘者。 <lb ed="X" n="0168b05"/><lb ed="R039" n="0333b11"/>道德之称也。千二百五十人俱者。<persName>佛</persName>初度陈如等 <lb ed="X" n="0168b06"/><lb ed="R039" n="0333b12"/>五人。次度三迦葉兄弟兼徒弟众一千。次度舍利 <lb ed="X" n="0168b07"/><lb ed="R039" n="0333b13"/>弗目犍连。各兼徒众一百。次度耶舍长者等五十 <lb ed="X" n="0168b08"/><lb ed="R039" n="0333b14"/>人。经中擧其大数。故减五人。此众幷事外道後转 <lb ed="X" n="0168b09"/><lb ed="R039" n="0333b15"/>受<persName>佛</persName>教也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b10"/><lb ed="R039" n="0333b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b1001">尔时。<persName>世尊</persName>食时。著衣持钵。入舍卫大城乞食。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b11"/><lb ed="R039" n="0333b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b1101">尔时者。彼遇食之时也。<persName>世尊</persName>者。世世常仰三界独 <lb ed="X" n="0168b12"/><lb ed="R039" n="0333b18"/>尊。故称<persName>世尊</persName>也。食时者。人之所食之时。则<persName>佛</persName>著三 <lb ed="X" n="0168b13"/><lb ed="R039" n="0334a01"/>衣。持宝钵。入城乞食。教化众生。去此憍慢。入城者。 <lb ed="X" n="0168b14"/><lb ed="R039" n="0334a02"/>精舍城外。从外而入。故曰入城。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b15"/><lb ed="R039" n="0334a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b1501">于其城中。次第乞<anchor xml:id="nkr_note_add_0168b1501" n="0168b1501"/><anchor xml:id="beg0168b1501" n="0168b1501"/>已<anchor xml:id="end0168b1501"/>。还至本处。饭食讫。收衣钵。洗足 <lb ed="X" n="0168b16"/><lb ed="R039" n="0334a04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0168b1601" n="0168b1601"/><anchor xml:id="beg0168b1601" n="0168b1601"/>已<anchor xml:id="end0168b1601"/>。敷<note place="inline">音呼</note>座而坐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b17"/><lb ed="R039" n="0334a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b1701">次第者。不择贫富次第。乞矣至本处者。至祇园精 <lb ed="X" n="0168b18"/><lb ed="R039" n="0334a06"/>舍之处。收衣钵者。收起三衣袈裟与钵盂。後洗足 <lb ed="X" n="0168b19"/><lb ed="R039" n="0334a07"/>整座而坐也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0168b20"/><lb ed="R039" n="0334a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">善现起请分第二</cb:mulu><head>〇善现起请分第二</head> <lb ed="X" n="0168b21"/><lb ed="R039" n="0334a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168b2101">时。长老须菩提在大众中即从座起。偏袒右肩。右膝 <lb ed="X" n="0168b22"/><lb ed="R039" n="0334a10"/>著地。合掌恭敬而白<persName>佛</persName>言。稀有。<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168b23"/><lb ed="R039" n="0334a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168b2301">须菩提。<persName>佛</persName>之弟子。行证无诤。故称善现。了法虚妄。 <lb ed="X" n="0168b24"/><lb ed="R039" n="0334a12"/>理悟真空。亦曰空生。亦名解空。尊者。心得菩提正 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0168c" n="0168c"/> <lb ed="X" n="0168c01"/><lb ed="R039" n="0334a13"/>道。称理得名。故名须菩提也。请<persName>佛</persName>开示菩提妙心。 <lb ed="X" n="0168c02"/><lb ed="R039" n="0334a14"/>故偏袒右肩･膝跪･合掌。敬白<persName>佛</persName>言。此为教至。敬而 <lb ed="X" n="0168c03"/><lb ed="R039" n="0334a15"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0168c0301" n="0168c0301"/><anchor xml:id="beg0168c0301" n="0168c0301"/>已<anchor xml:id="end0168c0301"/>。稀有<persName>世尊</persName>者。言<persName>佛</persName>福慧双足。歎言三界之内。少 <lb ed="X" n="0168c04"/><lb ed="R039" n="0334a16"/>有我<persName>佛</persName>之慈愍也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c05"/><lb ed="R039" n="0334a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c0501"><persName>如来</persName>善护念诸菩萨。善付嘱诸菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c06"/><lb ed="R039" n="0334a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c0601"><persName>如来</persName>者。<persName>佛</persName>号也。本觉名如始觉名来。本始不二。故 <lb ed="X" n="0168c07"/><lb ed="R039" n="0334b01"/>称<persName>如来</persName>矣。菩萨者。修行人通称之也。菩萨。梵语菩 <lb ed="X" n="0168c08"/><lb ed="R039" n="0334b02"/>提萨埵。今略其文。而言菩萨。此云觉有情也。觉性 <lb ed="X" n="0168c09"/><lb ed="R039" n="0334b03"/>中若有情妄。即名众生。觉无情妄。即名为<persName>佛</persName>。故有 <lb ed="X" n="0168c10"/><lb ed="R039" n="0334b04"/>情即是众生也。唯有<persName>如来</persName>慈悲愍念众生。善能守 <lb ed="X" n="0168c11"/><lb ed="R039" n="0334b05"/>护。有大智慧。一乘心法。嘱咐诸菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c12"/><lb ed="R039" n="0334b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c1201"><persName>世尊</persName>。善男子･善女人。发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩 <lb ed="X" n="0168c13"/><lb ed="R039" n="0334b07"/>提心。云何应住。云何降伏其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c14"/><lb ed="R039" n="0334b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c1401">阿耨多罗三藐三菩提者。梵语也。此云无上甚深 <lb ed="X" n="0168c15"/><lb ed="R039" n="0334b09"/>正<persName>等正觉</persName>。此即人之圆觉妙心也。若人发此正觉 <lb ed="X" n="0168c16"/><lb ed="R039" n="0334b10"/>之心。当依何住何能降此尘妄之心矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c17"/><lb ed="R039" n="0334b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c1701"><persName>佛</persName>言。善哉。善哉。须菩提。如汝所说。<persName>如来</persName>善护念诸菩 <lb ed="X" n="0168c18"/><lb ed="R039" n="0334b12"/>萨。善付嘱诸菩萨。汝今谛听。当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c19"/><lb ed="R039" n="0334b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c1901">善哉善哉者。歎美之辞也。言须菩提善能问此菩 <lb ed="X" n="0168c20"/><lb ed="R039" n="0334b14"/>提妙心也。谛者审也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c21"/><lb ed="R039" n="0334b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0168c2101">善男子･善女人。发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心。 <lb ed="X" n="0168c22"/><lb ed="R039" n="0334b16"/>应如是住。如是降伏其心。唯然。<persName>世尊</persName>。愿乐<note place="inline">音要</note>欲闻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0168c23"/><lb ed="R039" n="0334b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0168c2301">应者。当也。如是者。当理即如。无非即是。此言欲发 <lb ed="X" n="0168c24"/><lb ed="R039" n="0334b18"/>菩提妙净真心。当向菩提心中而住。如此方能降 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0169a" n="0169a"/> <lb ed="X" n="0169a01"/><lb ed="R039" n="0335a01"/>伏尘妄之心。唯者。诺也。然者。是也。须菩提闻<persName>佛</persName>说 <lb ed="X" n="0169a02"/><lb ed="R039" n="0335a02"/>此。真能降妄。默契无疑。唯此应之速也。称尊领教。 <lb ed="X" n="0169a03"/><lb ed="R039" n="0335a03"/>愿乐欲闻。乐者。爱也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0169a04"/><lb ed="R039" n="0335a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">大乘正宗分第三</cb:mulu><head>〇大乘正宗分第三</head> <lb ed="X" n="0169a05"/><lb ed="R039" n="0335a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169a0501"><persName>佛</persName>告须菩提。诸菩萨摩诃萨应如是降伏其心。所有 <lb ed="X" n="0169a06"/><lb ed="R039" n="0335a06"/>一切众生之类。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169a07"/><lb ed="R039" n="0335a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169a0701">摩诃者。梵语。此云是大也。摩诃萨者即大菩萨也。 <lb ed="X" n="0169a08"/><lb ed="R039" n="0335a08"/>一切众生。一切者总标也。众者。不一之称。生者。生 <lb ed="X" n="0169a09"/><lb ed="R039" n="0335a09"/>灭之義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169a10"/><lb ed="R039" n="0335a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169a1001">若卵生･若胎生･若湿生･若化生。若有色･若无色。若有 <lb ed="X" n="0169a11"/><lb ed="R039" n="0335a11"/>想･若无想･若非有想若非无想。我皆令入无馀涅槃 <lb ed="X" n="0169a12"/><lb ed="R039" n="0335a12"/>而灭度之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169a13"/><lb ed="R039" n="0335a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169a1301">众生。虽多不出九种十二类。涅槃体上本无众生。 <lb ed="X" n="0169a14"/><lb ed="R039" n="0335a14"/>按楞严经中。乃觉明为咎。应根尘识。业性发生。见 <lb ed="X" n="0169a15"/><lb ed="R039" n="0335a15"/>明色发。明见想成。异见成憎。同想成爱。流爱为种。 <lb ed="X" n="0169a16"/><lb ed="R039" n="0335a16"/>纳想为胎。交媾发生。吸引同业。六种乱想。随业感 <lb ed="X" n="0169a17"/><lb ed="R039" n="0335a17"/>生。种种众生。各有八万四千。充塞其类也。若卵生 <lb ed="X" n="0169a18"/><lb ed="R039" n="0335a18"/>者。卵唯想生。合气成卵。识想飞沉。故有鱼鸟之类 <lb ed="X" n="0169a19"/><lb ed="R039" n="0335b01"/>也。若胎生者。胎因情有。合精成胎。欲想竖横。故感 <lb ed="X" n="0169a20"/><lb ed="R039" n="0335b02"/>人畜之类也。若湿生者。湿以合感。合爱为湿。和暖 <lb ed="X" n="0169a21"/><lb ed="R039" n="0335b03"/>发生。所趣无定。翻覆乱想。故感蠢蠕之类也。若化 <lb ed="X" n="0169a22"/><lb ed="R039" n="0335b04"/>生者。化以離应。意欲飞腾。趣新乱想。无而忽有。故 <lb ed="X" n="0169a23"/><lb ed="R039" n="0335b05"/>有转蜕飞行之类也。若有色者。但事日月星辰。坚 <lb ed="X" n="0169a24"/><lb ed="R039" n="0335b06"/>执留碍。其心乱想。结成精耀。休咎精明。其类充塞。 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0169b" n="0169b"/> <lb ed="X" n="0169b01"/><lb ed="R039" n="0335b07"/>若无色者。厌有著空。灭身归无。惑业昏重。识附阴 <lb ed="X" n="0169b02"/><lb ed="R039" n="0335b08"/>隐。体合空昧。空散消沉。其类充塞。若有想者。虚妄 <lb ed="X" n="0169b03"/><lb ed="R039" n="0335b09"/>失真。邪著影像。无有实色。托识罔象。潜结貌状。神 <lb ed="X" n="0169b04"/><lb ed="R039" n="0335b10"/>鬼精灵。其类充满。若无想者。不了谛理。固守愚痴。 <lb ed="X" n="0169b05"/><lb ed="R039" n="0335b11"/>习定<g ref="#CB01926">灰</g><anchor xml:id="nkr_note_orig_0169001" n="0169001"/>疑。思专枯槁。精神化为土木金石。其类充 <lb ed="X" n="0169b06"/><lb ed="R039" n="0335b12"/>塞。若非有想者。诬罔取他。纳为<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b0601" n="0169b0601"/><anchor xml:id="beg0169b0601" n="0169b0601"/>己<anchor xml:id="end0169b0601"/>有。忘本烝尝。认 <lb ed="X" n="0169b07"/><lb ed="R039" n="0335b13"/>彼宗嗣。异质相成。其类充塞。若非无想者。怨害相 <lb ed="X" n="0169b08"/><lb ed="R039" n="0335b14"/>酬。伤杀相反。生理怪诞。弃绝伦義。如土枭附块。为 <lb ed="X" n="0169b09"/><lb ed="R039" n="0335b15"/>儿子。成父母。皆遭其食。其类充塞。此说九种十二 <lb ed="X" n="0169b10"/><lb ed="R039" n="0335b16"/>类众生。皆未悟明涅槃。妙心迷陷。情欲积妄。发生 <lb ed="X" n="0169b11"/><lb ed="R039" n="0335b17"/>妄随轮转。谁不知此众生。心体本即涅槃。若一念 <lb ed="X" n="0169b12"/><lb ed="R039" n="0335b18"/>回光悟明。无生之理。断除情妄。即证入无馀涅槃。 <lb ed="X" n="0169b13"/><lb ed="R039" n="0336a01"/>而自灭度之矣。涅槃者。乃无生灭之心是也。众生 <lb ed="X" n="0169b14"/><lb ed="R039" n="0336a02"/>分上。无欠无馀矣。有馀者。习气未尽。无馀者。能所 <lb ed="X" n="0169b15"/><lb ed="R039" n="0336a03"/>俱消也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169b16"/><lb ed="R039" n="0336a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169b1601">如是灭度无量无数无边众生。实无众生得灭度者。 <lb ed="X" n="0169b17"/><lb ed="R039" n="0336a05"/>何以故。须菩提。若菩萨有我相･人相･众生相･寿者相。 <lb ed="X" n="0169b18"/><lb ed="R039" n="0336a06"/>即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169b19"/><lb ed="R039" n="0336a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169b1901">四相者。识心未了。即有我相。迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0169b1901" n="0169b1901"/><anchor xml:id="beg0169b1901" n="0169b1901"/>己<anchor xml:id="end0169b1901"/>认他。即有人相。 <lb ed="X" n="0169b20"/><lb ed="R039" n="0336a08"/>情妄未除。即众生相。作後有念。即寿者相。菩萨心 <lb ed="X" n="0169b21"/><lb ed="R039" n="0336a09"/>净。诸法不生。实非有相。若四相去除。即非真菩萨 <lb ed="X" n="0169b22"/><lb ed="R039" n="0336a10"/>矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0169b23"/><lb ed="R039" n="0336a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">妙行无住分第四</cb:mulu><head>〇妙行无住分第四</head> <lb ed="X" n="0169b24"/><lb ed="R039" n="0336a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169b2401">复次。须菩提。菩萨于法。应无所住。行于佈施。所谓不 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0169c" n="0169c"/> <lb ed="X" n="0169c01"/><lb ed="R039" n="0336a13"/>住色佈施。不住声香味触法佈施。须菩提。菩萨应如 <lb ed="X" n="0169c02"/><lb ed="R039" n="0336a14"/>是佈施。不住于相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c03"/><lb ed="R039" n="0336a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169c0301">复次者。重擧也。心有住著。即名悭贪心。无住著。即 <lb ed="X" n="0169c04"/><lb ed="R039" n="0336a16"/>名佈施。法乃尘妄之名。佈施解脱之義法。本无住 <lb ed="X" n="0169c05"/><lb ed="R039" n="0336a17"/>所。生灭随缘。言菩萨勿著于心。当行佈施也。六尘 <lb ed="X" n="0169c06"/><lb ed="R039" n="0336a18"/>者。在眼曰色。在耳曰声。在鼻曰香。在舌曰味。在身 <lb ed="X" n="0169c07"/><lb ed="R039" n="0336b01"/>曰触。在意曰法。今此六尘之相。若生染著。即为悭 <lb ed="X" n="0169c08"/><lb ed="R039" n="0336b02"/>贪。若无住著。即名佈施矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c09"/><lb ed="R039" n="0336b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169c0901">何以故。若菩萨不住相佈施。其福德不可思量。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c10"/><lb ed="R039" n="0336b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169c1001">不住相佈施者。菩萨觉心淸净。知法本空。虽有万 <lb ed="X" n="0169c11"/><lb ed="R039" n="0336b05"/>行利益众生。无有一毫著福之念。净心无染。其福 <lb ed="X" n="0169c12"/><lb ed="R039" n="0336b06"/>莫量也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c13"/><lb ed="R039" n="0336b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169c1301">须菩提。于意云何。东方虚空可思量不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世 <lb ed="X" n="0169c14"/><lb ed="R039" n="0336b08"/>尊。须菩提。南西北方四维上下虚空可思量不<note place="inline">音否</note>不 <lb ed="X" n="0169c15"/><lb ed="R039" n="0336b09"/><note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>。须菩提。菩萨无住相佈施。福德亦复如是 <lb ed="X" n="0169c16"/><lb ed="R039" n="0336b10"/>不可思量。须菩提。菩萨但应如所教住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0169c17"/><lb ed="R039" n="0336b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0169c1701">东南西北为四方四维。即四隅也。以四方四维上 <lb ed="X" n="0169c18"/><lb ed="R039" n="0336b12"/>下总谓十方矣。虚空本无方所。何有十方。<persName>佛</persName>言。十 <lb ed="X" n="0169c19"/><lb ed="R039" n="0336b13"/>方者。显此虚空大之无极矣。今谓菩萨无住相布 <lb ed="X" n="0169c20"/><lb ed="R039" n="0336b14"/>施。言福德亦如此之大者。而心包太虚。则福性亦 <lb ed="X" n="0169c21"/><lb ed="R039" n="0336b15"/>同太虚之大也。是故<persName>佛</persName>告菩萨。不当住法住相。但 <lb ed="X" n="0169c22"/><lb ed="R039" n="0336b16"/>当心无所住处而住。若心无所住。是名真住矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0169c23"/><lb ed="R039" n="0336b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如理实见分第五</cb:mulu><head>〇如理实见分第五</head> <lb ed="X" n="0169c24"/><lb ed="R039" n="0336b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0169c2401">须菩提。于意云何。可以身相见<persName>如来</persName>不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0170a" n="0170a"/> <lb ed="X" n="0170a01"/><lb ed="R039" n="0337a01"/>尊。不可以身相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>所说身相。即 <lb ed="X" n="0170a02"/><lb ed="R039" n="0337a02"/>非身相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a03"/><lb ed="R039" n="0337a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170a0301"><persName>如来</persName>者。即真如性也。是诸<persName>佛</persName>法身。乃众生本体也。 <lb ed="X" n="0170a04"/><lb ed="R039" n="0337a04"/>身相者。是色身幻相也。言不可以执幻相得见真 <lb ed="X" n="0170a05"/><lb ed="R039" n="0337a05"/>如妙心也。相本沤幻。故<persName>佛</persName>言。身相即非身相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a06"/><lb ed="R039" n="0337a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170a0601"><persName>佛</persName>告须菩提。凡所有相。皆是虚妄。若见诸相非相。即 <lb ed="X" n="0170a07"/><lb ed="R039" n="0337a07"/>见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a08"/><lb ed="R039" n="0337a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170a0801">若见诸相非相者。心不起分别见相之念也。若见 <lb ed="X" n="0170a09"/><lb ed="R039" n="0337a09"/>相著相。即背真理见相非相。即见<persName>如来</persName>矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0170a10"/><lb ed="R039" n="0337a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正信稀有分第六</cb:mulu><head>〇正信稀有分第六</head> <lb ed="X" n="0170a11"/><lb ed="R039" n="0337a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170a1101">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。得闻如是言说章句。 <lb ed="X" n="0170a12"/><lb ed="R039" n="0337a12"/>生实信不。<persName>佛</persName>告须菩提。莫作是说。<persName>如来</persName>灭後。後五百 <lb ed="X" n="0170a13"/><lb ed="R039" n="0337a13"/>岁。有持戒修福者。于此章句能生信心。以此为实。当 <lb ed="X" n="0170a14"/><lb ed="R039" n="0337a14"/>知是人不于一<persName>佛</persName>二<persName>佛</persName>三四五<persName>佛</persName>而种善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0170a1401" n="0170a1401"/><anchor xml:id="beg0170a1401" n="0170a1401"/>已<anchor xml:id="end0170a1401"/>于无 <lb ed="X" n="0170a15"/><lb ed="R039" n="0337a15"/>量千万<persName>佛</persName>所种诸善根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a16"/><lb ed="R039" n="0337a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170a1601">实信者。实谛之阶梯也。信则所言之理顺。顺则师 <lb ed="X" n="0170a17"/><lb ed="R039" n="0337a17"/>资之道成。盖须菩提疑此<persName>如来</persName>言说般若无相章 <lb ed="X" n="0170a18"/><lb ed="R039" n="0337a18"/>句。众生难信。故作是问。而<persName>佛</persName>恐阻众生实信之心。 <lb ed="X" n="0170a19"/><lb ed="R039" n="0337b01"/>且告之莫作是说矣。持戒者诸恶莫作。修福者。众 <lb ed="X" n="0170a20"/><lb ed="R039" n="0337b02"/>善奉行。倘<persName>佛</persName>灭度之後。若人闻此般若章句。信为 <lb ed="X" n="0170a21"/><lb ed="R039" n="0337b03"/>实有者。则知此人。不但于三五<persName>佛</persName>前种诸善根。特 <lb ed="X" n="0170a22"/><lb ed="R039" n="0337b04"/>于无量劫中。承事诸<persName>佛</persName>种善根矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170a23"/><lb ed="R039" n="0337b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170a2301">闻是章句。乃至一念生净信者。须菩提。<persName>如来</persName>悉知悉 <lb ed="X" n="0170a24"/><lb ed="R039" n="0337b06"/>见。是诸众生得如是无量福德。何以故。是诸众生无 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0170b" n="0170b"/> <lb ed="X" n="0170b01"/><lb ed="R039" n="0337b07"/>复我相･人相･众生相･寿者相无法相。亦无非法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b02"/><lb ed="R039" n="0337b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170b0201">净信者。净者净而无染信者。信而无疑。若人闻是 <lb ed="X" n="0170b03"/><lb ed="R039" n="0337b09"/>章句。生一念净信者。悉知此人心空。四相诸法自 <lb ed="X" n="0170b04"/><lb ed="R039" n="0337b10"/>净矣。无法相者。为无见所执也。亦无非法相者。为 <lb ed="X" n="0170b05"/><lb ed="R039" n="0337b11"/>有见所执也。是以法相本无因执故有。若能信心 <lb ed="X" n="0170b06"/><lb ed="R039" n="0337b12"/>淸净。则众生垢净如此。即得福无量矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b07"/><lb ed="R039" n="0337b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170b0701">何以故。是诸众生若心取相。即为著我人众生寿者。 <lb ed="X" n="0170b08"/><lb ed="R039" n="0337b14"/>若取法相。即著我人众生寿者。何以故。若取非法相。 <lb ed="X" n="0170b09"/><lb ed="R039" n="0337b15"/>即著我人众生寿者。是故不应取法。不应取非法。以 <lb ed="X" n="0170b10"/><lb ed="R039" n="0337b16"/>是義故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b11"/><lb ed="R039" n="0337b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170b1101">心本无相。若觅心取相者。即著四相。若法与非法 <lb ed="X" n="0170b12"/><lb ed="R039" n="0337b18"/>悉属妄缘。俱无实相。若取而求之。亦染四相。是故 <lb ed="X" n="0170b13"/><lb ed="R039" n="0338a01"/>诸法体空。不当取著。故<persName>如来</persName>说不取相者。以是義 <lb ed="X" n="0170b14"/><lb ed="R039" n="0338a02"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b15"/><lb ed="R039" n="0338a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170b1501"><persName>如来</persName>常说。汝等比<note place="inline">音必</note>丘。知我说法。如筏<note place="inline">音伐</note>喩者。法尙 <lb ed="X" n="0170b16"/><lb ed="R039" n="0338a04"/>应捨。何况非法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170b17"/><lb ed="R039" n="0338a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170b1701"><persName>佛</persName>说。一切法度我。一切心我无。一切心何用。一切 <lb ed="X" n="0170b18"/><lb ed="R039" n="0338a06"/>法是以<persName>如来</persName>说法。如船筏者。能度此岸人于彼岸 <lb ed="X" n="0170b19"/><lb ed="R039" n="0338a07"/>矣。盖人四相空尘。心净正法。当捨何况非法。正谓 <lb ed="X" n="0170b20"/><lb ed="R039" n="0338a08"/>渡河当用筏到岸不须舟矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0170b21"/><lb ed="R039" n="0338a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无得无说分第七</cb:mulu><head>〇无得无说分第七</head> <lb ed="X" n="0170b22"/><lb ed="R039" n="0338a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170b2201">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐三菩 <lb ed="X" n="0170b23"/><lb ed="R039" n="0338a11"/>提耶。<persName>如来</persName>有所说法耶。须菩提言。如我解<persName>佛</persName>所说義。 <lb ed="X" n="0170b24"/><lb ed="R039" n="0338a12"/>无有定法名阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。亦无有 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0170c" n="0170c"/> <lb ed="X" n="0170c01"/><lb ed="R039" n="0338a13"/>定法。<persName>如来</persName>可说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170c02"/><lb ed="R039" n="0338a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170c0201"><persName>如来</persName>妙心。无有决定之法。即名菩提。亦无有定法 <lb ed="X" n="0170c03"/><lb ed="R039" n="0338a15"/>可说也。如镜本无定像。随形自现。法本无定体。随 <lb ed="X" n="0170c04"/><lb ed="R039" n="0338a16"/>缘自生。道经云。空即是空。空无定空。色即是色。色 <lb ed="X" n="0170c05"/><lb ed="R039" n="0338a17"/>无定色是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170c06"/><lb ed="R039" n="0338a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170c0601">何以故。<persName>如来</persName>所说法。皆不可取･不可说･非法･非非法。 <lb ed="X" n="0170c07"/><lb ed="R039" n="0338b01"/>所以者何。一切贤圣。皆以无为法而有差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170c08"/><lb ed="R039" n="0338b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170c0801">无为体上。实无法可得可说矣。今经言非法非非 <lb ed="X" n="0170c09"/><lb ed="R039" n="0338b03"/>法者。此法说有亦非有。说无亦非无。非法者。心本 <lb ed="X" n="0170c10"/><lb ed="R039" n="0338b04"/>是无。非非法者。应缘而有。理唯一心。事收万法矣。 <lb ed="X" n="0170c11"/><lb ed="R039" n="0338b05"/>所以者何。言理无阔峡。见有浅深。此无为体上。或 <lb ed="X" n="0170c12"/><lb ed="R039" n="0338b06"/>有得皮得骨得髓者。圣贤之位。随德称尊。见深行 <lb ed="X" n="0170c13"/><lb ed="R039" n="0338b07"/>廣。位重名高。三乘贤圣于此无为体上证悟。各有 <lb ed="X" n="0170c14"/><lb ed="R039" n="0338b08"/>浅深之殊。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0170c15"/><lb ed="R039" n="0338b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">依法出生分第八</cb:mulu><head>〇依法出生分第八</head> <lb ed="X" n="0170c16"/><lb ed="R039" n="0338b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0170c1601">须菩提。于意云何。若人满三千大千世界七宝以用 <lb ed="X" n="0170c17"/><lb ed="R039" n="0338b11"/>佈施。是人所得福德。寧为多不<note place="inline">音否</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0170c18"/><lb ed="R039" n="0338b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0170c1801">三千世界者。日月运行一<name role="" type="person">须弥山</name>。照四部洲中为 <lb ed="X" n="0170c19"/><lb ed="R039" n="0338b13"/>一小世界。以一千小世界为一小千世界。以一千 <lb ed="X" n="0170c20"/><lb ed="R039" n="0338b14"/>小千世界为一中千世界。以一千中千世界为一 <lb ed="X" n="0170c21"/><lb ed="R039" n="0338b15"/>大千世界。以一千大千一千中千一千大千总为 <lb ed="X" n="0170c22"/><lb ed="R039" n="0338b16"/>三千大千世界也。七宝者。所谓金･银･琉璃･珊瑚･玛 <lb ed="X" n="0170c23"/><lb ed="R039" n="0338b17"/>瑙･瑱珠･玻璃是也。<persName>佛</persName>言尽三千世界七宝佈施。言 <lb ed="X" n="0170c24"/><lb ed="R039" n="0338b18"/>得福虽多。不如般若功德之大也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0171a" n="0171a"/> <lb ed="X" n="0171a01"/><lb ed="R039" n="0339a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a0101">须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。何以故。是福德即非福德性。是 <lb ed="X" n="0171a02"/><lb ed="R039" n="0339a02"/>故<persName>如来</persName>说福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a03"/><lb ed="R039" n="0339a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171a0301">须菩提证无诤三昧。悟体性空。答福德甚多者。心 <lb ed="X" n="0171a04"/><lb ed="R039" n="0339a04"/>顺无诤。言非福德者。性悟真空也。福德性者。乃般 <lb ed="X" n="0171a05"/><lb ed="R039" n="0339a05"/>若之慧也。性非福德。故<persName>如来</persName>说福德多矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a06"/><lb ed="R039" n="0339a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a0601">若复有人。于此经中受持。乃至四句偈等。为他人说。 <lb ed="X" n="0171a07"/><lb ed="R039" n="0339a07"/>其福勝彼。何以故。须菩提。一切诸<persName>佛</persName>。及诸<persName>佛</persName>阿耨<note place="inline">音奴 <lb ed="X" n="0171a08"/><lb ed="R039" n="0339a08"/>入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提法。皆从此经出。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a09"/><lb ed="R039" n="0339a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171a0901">此经中乃至四句偈者。休言独称四句偈上有乃 <lb ed="X" n="0171a10"/><lb ed="R039" n="0339a10"/>至二字下有等字也。或有一句二句乃至百千万 <lb ed="X" n="0171a11"/><lb ed="R039" n="0339a11"/>句。只此统说。何以独称四句偈耶。看经者可宜详 <lb ed="X" n="0171a12"/><lb ed="R039" n="0339a12"/>观也。此言统说金刚般若经中之大義也。般若无 <lb ed="X" n="0171a13"/><lb ed="R039" n="0339a13"/>相偈说无为。谓人心体本自无为。当依般若能证 <lb ed="X" n="0171a14"/><lb ed="R039" n="0339a14"/>无为之果矣。若人于此经中能悟明真理。操心向 <lb ed="X" n="0171a15"/><lb ed="R039" n="0339a15"/>道。更复为人解说此经之義。则是人其福勝前三 <lb ed="X" n="0171a16"/><lb ed="R039" n="0339a16"/>千七宝佈施福德也。唐玄宗云。三千七宝虽多。用 <lb ed="X" n="0171a17"/><lb ed="R039" n="0339a17"/>尽还归生灭。四句经文虽少。悟之直至菩提。所言 <lb ed="X" n="0171a18"/><lb ed="R039" n="0339a18"/>诸<persName>佛</persName>及诸<persName>佛</persName>法。皆由此金刚般若而出者。唯此经 <lb ed="X" n="0171a19"/><lb ed="R039" n="0339b01"/>之至要也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a20"/><lb ed="R039" n="0339b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a2001">须菩提。所谓<persName>佛</persName>･法者。即非<persName>佛</persName>･法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171a21"/><lb ed="R039" n="0339b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171a2101"><persName>佛</persName>法在心而不在教。故云。所谓<persName>佛</persName>法者即非真<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0171a22"/><lb ed="R039" n="0339b04"/>法也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0171a23"/><lb ed="R039" n="0339b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一相无相分第九</cb:mulu><head>〇一相无相分第九</head> <lb ed="X" n="0171a24"/><lb ed="R039" n="0339b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171a2401">须菩提。于意云何。须陀洹<note place="inline">音桓</note>能作是念。我得须陀洹 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0171b" n="0171b"/> <lb ed="X" n="0171b01"/><lb ed="R039" n="0339b07"/>果不<note place="inline">音否</note>须菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>。何以故。须陀洹<note place="inline">音桓</note>名 <lb ed="X" n="0171b02"/><lb ed="R039" n="0339b08"/>为入流。而为所入。不入色声香味触法。是名须陀洹。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b03"/><lb ed="R039" n="0339b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171b0301">须陀洹･斯陀含･阿那含･阿罗汉。此四果者。乃凡夫 <lb ed="X" n="0171b04"/><lb ed="R039" n="0339b10"/>流入圣位之阶级也。若人心当以无念为宗･无著 <lb ed="X" n="0171b05"/><lb ed="R039" n="0339b11"/>为用。<persName>佛</persName>恐人心存四果之念萌于其间。以障其道。 <lb ed="X" n="0171b06"/><lb ed="R039" n="0339b12"/>故设此四果而问。须菩提皆以不也答之。复为辨 <lb ed="X" n="0171b07"/><lb ed="R039" n="0339b13"/>论。若以事言之。则有果有相。若以理言之。则非果 <lb ed="X" n="0171b08"/><lb ed="R039" n="0339b14"/>非相。断三结。得须陀洹果。不堕三恶。人天七返。永 <lb ed="X" n="0171b09"/><lb ed="R039" n="0339b15"/>断诸苦。入于涅槃。名为入流者。心不入六尘之境。 <lb ed="X" n="0171b10"/><lb ed="R039" n="0339b16"/>初流入圣地。是名须陀洹也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b11"/><lb ed="R039" n="0339b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171b1101">须菩提。于意云何。斯陀含能作是念。我得斯陀含果 <lb ed="X" n="0171b12"/><lb ed="R039" n="0339b18"/>不<note place="inline">音否</note>须菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>。何以故。斯陀含名一往 <lb ed="X" n="0171b13"/><lb ed="R039" n="0340a01"/>来。而实无往来。是名斯陀含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b14"/><lb ed="R039" n="0340a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171b1401">断三结。薄贪嗔痴。得斯陀含果。永断诸苦。乐证无 <lb ed="X" n="0171b15"/><lb ed="R039" n="0340a03"/>为。名一往来者。一反生天上。一反生人间。便得涅 <lb ed="X" n="0171b16"/><lb ed="R039" n="0340a04"/>槃。虽名往来而实无往来。是名斯陀含也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b17"/><lb ed="R039" n="0340a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171b1701">须菩提。于意云何。阿那含能作是念。我得阿那含果 <lb ed="X" n="0171b18"/><lb ed="R039" n="0340a06"/>不<note place="inline">音否</note>须菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>。何以故。阿那含名为不 <lb ed="X" n="0171b19"/><lb ed="R039" n="0340a07"/>来。而实无不来。是名阿那含。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b20"/><lb ed="R039" n="0340a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171b2001">断下五结。得阿那含果。见思惑断永脱苦轮。入于 <lb ed="X" n="0171b21"/><lb ed="R039" n="0340a09"/>涅槃。名为不来者。不来欲界受生也。而实无不来 <lb ed="X" n="0171b22"/><lb ed="R039" n="0340a10"/>者。心无所得而不著不来之相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171b23"/><lb ed="R039" n="0340a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171b2301">须菩提。于意云何。阿罗汉能作是念。我得阿罗汉道 <lb ed="X" n="0171b24"/><lb ed="R039" n="0340a12"/>不<note place="inline">音否</note>须菩提言。不<note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>。何以故。实无有法名阿 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0171c" n="0171c"/> <lb ed="X" n="0171c01"/><lb ed="R039" n="0340a13"/>罗汉。<persName>世尊</persName>。若阿罗汉作是念。我得阿罗汉道。即为著 <lb ed="X" n="0171c02"/><lb ed="R039" n="0340a14"/>我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171c03"/><lb ed="R039" n="0340a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171c0301">阿罗汉果者。永断贪欲･嗔恚･愚痴･无馀烦恼･生灭。 <lb ed="X" n="0171c04"/><lb ed="R039" n="0340a16"/>以尽净行。以立于法无染。不来三界受生矣。阿罗 <lb ed="X" n="0171c05"/><lb ed="R039" n="0340a17"/>汉者。悟诸法空。若作得道之念。有所得心未除。即 <lb ed="X" n="0171c06"/><lb ed="R039" n="0340a18"/>著四相矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171c07"/><lb ed="R039" n="0340b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171c0701"><persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说我得无诤三昧人中最为第一。是第一離 <lb ed="X" n="0171c08"/><lb ed="R039" n="0340b02"/>欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。我不作是念。我是離欲阿罗汉。<persName>世尊</persName>。 <lb ed="X" n="0171c09"/><lb ed="R039" n="0340b03"/>我若作是念。我得阿罗汉道。<persName>世尊</persName>即不说须菩提是 <lb ed="X" n="0171c10"/><lb ed="R039" n="0340b04"/>乐阿兰那行者。以须菩提实无所行。而名须菩提是 <lb ed="X" n="0171c11"/><lb ed="R039" n="0340b05"/>乐阿兰那行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171c12"/><lb ed="R039" n="0340b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171c1201">无诤者。随顺无违也。三昧。梵语。此云正受。心不受 <lb ed="X" n="0171c13"/><lb ed="R039" n="0340b07"/>一法是也。阿兰那者。梵语。此云即无诤也。须菩提 <lb ed="X" n="0171c14"/><lb ed="R039" n="0340b08"/>離三界欲。证四果法。得无诤三昧。体悟真空。乃人 <lb ed="X" n="0171c15"/><lb ed="R039" n="0340b09"/>中最为第一者。虽然证此四果位。而心不作是念。 <lb ed="X" n="0171c16"/><lb ed="R039" n="0340b10"/>若心作此证果之念。则与道相违。<persName>佛</persName>即不说须菩 <lb ed="X" n="0171c17"/><lb ed="R039" n="0340b11"/>提是行无诤之行也。实无所行者。悟心无得。虽云 <lb ed="X" n="0171c18"/><lb ed="R039" n="0340b12"/>无诤之行。亦是虚名耳。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0171c19"/><lb ed="R039" n="0340b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">莊严净土分第十</cb:mulu><head>〇莊严净土分第十</head> <lb ed="X" n="0171c20"/><lb ed="R039" n="0340b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171c2001"><persName>佛</persName>告须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>昔在燃灯<persName>佛</persName>所。于法有 <lb ed="X" n="0171c21"/><lb ed="R039" n="0340b15"/>所得不。不也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>在燃灯<persName>佛</persName>所。于法实无所得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171c22"/><lb ed="R039" n="0340b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0171c2201"><persName>如来</persName>者。<persName>佛</persName>自称也。燃灯<persName>佛</persName>者。即是释迦牟尼<persName>佛</persName>之 <lb ed="X" n="0171c23"/><lb ed="R039" n="0340b17"/>师也。法由心悟。岂从外得以心印。心是名为得也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0171c24"/><lb ed="R039" n="0340b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0171c2401">须菩提。于意云何。菩萨莊严<persName>佛</persName>土<note place="inline">音度</note>不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。世 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0172a" n="0172a"/> <lb ed="X" n="0172a01"/><lb ed="R039" n="0341a01"/>尊。何以故。莊严<persName>佛</persName>土<note place="inline">音度</note>者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a02"/><lb ed="R039" n="0341a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172a0201">菩萨莊严者。菩萨六度万行以为莊严。<persName>佛</persName>土者。心 <lb ed="X" n="0172a03"/><lb ed="R039" n="0341a03"/>土也。真如妙心。乃诸<persName>佛</persName>之净土。是众生之觉源也。 <lb ed="X" n="0172a04"/><lb ed="R039" n="0341a04"/>但了法空净。即真莊严。维摩经云。随其心净。则<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0172a05"/><lb ed="R039" n="0341a05"/>土净。盖此心净。便是莊严也。若著相施为。即非莊 <lb ed="X" n="0172a06"/><lb ed="R039" n="0341a06"/>严。名莊严矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a07"/><lb ed="R039" n="0341a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172a0701">是故须菩提。诸菩萨摩诃萨应如是生淸净心。不应 <lb ed="X" n="0172a08"/><lb ed="R039" n="0341a08"/>住色生心。不应住声香味触法生心。应无所住而生 <lb ed="X" n="0172a09"/><lb ed="R039" n="0341a09"/>其心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a10"/><lb ed="R039" n="0341a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172a1001"><persName>佛</persName>土既以心净为莊严。则菩萨当生无染净心。不 <lb ed="X" n="0172a11"/><lb ed="R039" n="0341a11"/>当生六尘妄想之心矣。而者下接上之辞也。应无 <lb ed="X" n="0172a12"/><lb ed="R039" n="0341a12"/>所住而生其心者。若心无染而淸净。真心自生也。 <lb ed="X" n="0172a13"/><lb ed="R039" n="0341a13"/>譬如天平盘中无物。其针自正矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a14"/><lb ed="R039" n="0341a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172a1401">须菩提。譬如有人。身如<name role="" type="person">须弥山</name>王。于意云何。是身为 <lb ed="X" n="0172a15"/><lb ed="R039" n="0341a15"/>大不<note place="inline">音否</note>须菩提言。甚大。<persName>世尊</persName>。何以故。<persName>佛</persName>说非身。是名 <lb ed="X" n="0172a16"/><lb ed="R039" n="0341a16"/>大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172a17"/><lb ed="R039" n="0341a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172a1701">王者众所尊也。<name role="" type="person">须弥山</name>者。上至<name role="" type="person">忉利天</name>。下极昆仑 <lb ed="X" n="0172a18"/><lb ed="R039" n="0341a18"/>际。乃<name role="" type="person">娑婆世界</name>之主山也。大之莫及矣。<persName>佛</persName>引此譬 <lb ed="X" n="0172a19"/><lb ed="R039" n="0341b01"/>喩。尙有人身如<name role="" type="person">须弥山</name>之大。可为大否。须菩提遵 <lb ed="X" n="0172a20"/><lb ed="R039" n="0341b02"/>顺无违。答言。甚大。须弥虽大。不满虚空。法身之大。 <lb ed="X" n="0172a21"/><lb ed="R039" n="0341b03"/>含纳大虚。故楞严云。虚空生汝心内。犹如片雲点 <lb ed="X" n="0172a22"/><lb ed="R039" n="0341b04"/>太淸裡。况世界生于虚空之内。须弥亦住世界之 <lb ed="X" n="0172a23"/><lb ed="R039" n="0341b05"/>中。岂得为大也。故法身无相。诚为大也。须弥有相。 <lb ed="X" n="0172a24"/><lb ed="R039" n="0341b06"/>不足为大矣。是故<persName>佛</persName>说非身是名大身也。</p></cb:div></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0172b" n="0172b"/> <lb ed="X" n="0172b01"/><lb ed="R039" n="0341b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无为福勝分第十一</cb:mulu><head>〇无为福勝分第十一</head> <lb ed="X" n="0172b02"/><lb ed="R039" n="0341b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172b0201">须菩提。如恒河中所有沙数。如是沙等恒河。于意云 <lb ed="X" n="0172b03"/><lb ed="R039" n="0341b09"/>何。是诸恒河沙寧为多不<note place="inline">音否</note>须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。但 <lb ed="X" n="0172b04"/><lb ed="R039" n="0341b10"/>诸恒河尙多无数。何况其沙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172b05"/><lb ed="R039" n="0341b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172b0501">恒河者。<name role="" type="person">舍卫国</name>城外有河名恒河也。<persName>佛</persName>常指河中 <lb ed="X" n="0172b06"/><lb ed="R039" n="0341b12"/>沙为喩。言恒河中有此无量数之沙。亦有无量数 <lb ed="X" n="0172b07"/><lb ed="R039" n="0341b13"/>之恒河勝过此沙之多。是诸恒河中之沙。此言多 <lb ed="X" n="0172b08"/><lb ed="R039" n="0341b14"/>之甚矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172b09"/><lb ed="R039" n="0341b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172b0901">须菩提。我今实言告汝。若有善男子･善女人。以七宝 <lb ed="X" n="0172b10"/><lb ed="R039" n="0341b16"/>满尔所恒河沙数三千大千世界。以用佈施。得福多 <lb ed="X" n="0172b11"/><lb ed="R039" n="0341b17"/>不<note place="inline">音否</note>须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>告须菩提。若善男子･善 <lb ed="X" n="0172b12"/><lb ed="R039" n="0341b18"/>女人。于此经中。乃至受持四句偈等。为他人说。而此 <lb ed="X" n="0172b13"/><lb ed="R039" n="0342a01"/>福德勝前福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172b14"/><lb ed="R039" n="0342a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172b1401">恒沙七宝佈施。福报无过人天。若人于此经中究 <lb ed="X" n="0172b15"/><lb ed="R039" n="0342a03"/>明至理。必证菩提之果矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0172b16"/><lb ed="R039" n="0342a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">尊重正教分第十二</cb:mulu><head>〇尊重正教分第十二</head> <lb ed="X" n="0172b17"/><lb ed="R039" n="0342a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172b1701">复次。须菩提。随说是经。乃至四句偈等。当知此处。一 <lb ed="X" n="0172b18"/><lb ed="R039" n="0342a06"/>切世间･天･人･阿修罗。皆<persName>应供</persName>养。如<persName>佛</persName>塔庙。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172b19"/><lb ed="R039" n="0342a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172b1901">随说者。随处与人说经之所也。塔者。贮<persName>佛</persName>舍利之 <lb ed="X" n="0172b20"/><lb ed="R039" n="0342a08"/>塔庙者。立<persName>佛</persName>圣相之庙也。故有人天修罗而此供 <lb ed="X" n="0172b21"/><lb ed="R039" n="0342a09"/>养。今当知此说经之处。一切人道天道修罗道。皆 <lb ed="X" n="0172b22"/><lb ed="R039" n="0342a10"/>以香花幡盖以为供养。勝若<persName>佛</persName>之塔庙者。何也。为 <lb ed="X" n="0172b23"/><lb ed="R039" n="0342a11"/>一切诸<persName>佛</persName>及诸<persName>佛</persName>阿耨多罗三藐三菩提法。皆从 <lb ed="X" n="0172b24"/><lb ed="R039" n="0342a12"/>此经出也。是故人天如此恭敬矣。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0172c" n="0172c"/> <lb ed="X" n="0172c01"/><lb ed="R039" n="0342a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c0101">何况有人尽能受持读诵。须菩提。当知是人成就最 <lb ed="X" n="0172c02"/><lb ed="R039" n="0342a14"/>上第一稀有之法。若是经典所在之处。即为有<persName>佛</persName>。若 <lb ed="X" n="0172c03"/><lb ed="R039" n="0342a15"/>尊重弟子。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c04"/><lb ed="R039" n="0342a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c0401">若人明此般若妙義。即知心能作<persName>佛</persName>如此受持。则 <lb ed="X" n="0172c05"/><lb ed="R039" n="0342a17"/>是成就第一稀有之法也。一切诸<persName>佛</persName>皆依般若而 <lb ed="X" n="0172c06"/><lb ed="R039" n="0342a18"/>证。故云此经在处。即为有<persName>佛</persName>也。是人若能恭敬此 <lb ed="X" n="0172c07"/><lb ed="R039" n="0342b01"/>经。即为尊重弟子也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0172c08"/><lb ed="R039" n="0342b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">如法受持分第十三</cb:mulu><head>〇如法受持分第十三</head> <lb ed="X" n="0172c09"/><lb ed="R039" n="0342b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c0901">尔时。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。当何名此经。我等云何奉 <lb ed="X" n="0172c10"/><lb ed="R039" n="0342b04"/>持。<persName>佛</persName>告须菩提。是经名为金刚般若波罗蜜。以是名 <lb ed="X" n="0172c11"/><lb ed="R039" n="0342b05"/>字。汝当奉持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c12"/><lb ed="R039" n="0342b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c1201">金刚是喩般若。是法般若。波罗蜜。是梵语。此云智 <lb ed="X" n="0172c13"/><lb ed="R039" n="0342b07"/>慧到彼岸也。出前经题。註讫耳。以是名字者。此经 <lb ed="X" n="0172c14"/><lb ed="R039" n="0342b08"/>乃般若之名。非真般若之体。故说名字也。汝当奉 <lb ed="X" n="0172c15"/><lb ed="R039" n="0342b09"/>持者。当依義奉行持教流通也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c16"/><lb ed="R039" n="0342b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c1601">所以者何。须菩提。<persName>佛</persName>说般若波罗蜜。即非般若波罗 <lb ed="X" n="0172c17"/><lb ed="R039" n="0342b11"/>蜜。是名般若波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c18"/><lb ed="R039" n="0342b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c1801">但有言说皆无实義。般若无相。故<persName>佛</persName>说即非般若。 <lb ed="X" n="0172c19"/><lb ed="R039" n="0342b13"/>是名般若也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c20"/><lb ed="R039" n="0342b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c2001">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有所说法不。须菩提白<persName>佛</persName>言。 <lb ed="X" n="0172c21"/><lb ed="R039" n="0342b15"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>无所说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c22"/><lb ed="R039" n="0342b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0172c2201"><persName>如来</persName>说法。为利生故。真如体净。实无法可说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0172c23"/><lb ed="R039" n="0342b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0172c2301">须菩提。于意云何。三千大千世界所有微尘是为多 <lb ed="X" n="0172c24"/><lb ed="R039" n="0342b18"/>不<note place="inline">音否</note>须菩提言。甚多。<persName>世尊</persName>。须菩提。诸微尘。<persName>如来</persName>说非 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0173a" n="0173a"/> <lb ed="X" n="0173a01"/><lb ed="R039" n="0343a01"/>微尘。是名微尘。<persName>如来</persName>说。世界。非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a02"/><lb ed="R039" n="0343a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a0201">三千世界。不外乎心一切微尘。悉依于地。故世界 <lb ed="X" n="0173a03"/><lb ed="R039" n="0343a03"/>者。随众生心业所感。而有众生心净。则世界净。众 <lb ed="X" n="0173a04"/><lb ed="R039" n="0343a04"/>生心垢。则世界垢。悟法无体。即非微尘。悟相虚妄。 <lb ed="X" n="0173a05"/><lb ed="R039" n="0343a05"/>则非世界。<persName>佛</persName>心空寂。观此微尘不实。世界非坚。故 <lb ed="X" n="0173a06"/><lb ed="R039" n="0343a06"/>说非有尘世。是名尘世也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a07"/><lb ed="R039" n="0343a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a0701">须菩提。于意云何。可以三十二相见<persName>如来</persName>不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note> <lb ed="X" n="0173a08"/><lb ed="R039" n="0343a08"/>也。<persName>世尊</persName>。不可以三十二相得见<persName>如来</persName>。何以故。<persName>如来</persName>说。 <lb ed="X" n="0173a09"/><lb ed="R039" n="0343a09"/>三十二相。即是非相。是名三十二相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a10"/><lb ed="R039" n="0343a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a1001">三十二相者。<persName>如来</persName>以三十二妙行感此报身妙相。 <lb ed="X" n="0173a11"/><lb ed="R039" n="0343a11"/>净如琉璃。内外明彻。虽则报身殊妙。亦是幻妄。终 <lb ed="X" n="0173a12"/><lb ed="R039" n="0343a12"/>归壞灭。故说非相。是名为相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a13"/><lb ed="R039" n="0343a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a1301">须菩提。若善男子･善女人。以恒河沙等身命佈施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a14"/><lb ed="R039" n="0343a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a1401">七宝佈施。是利物济贫。身命佈施。乃了心立行。无 <lb ed="X" n="0173a15"/><lb ed="R039" n="0343a15"/>非福报也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a16"/><lb ed="R039" n="0343a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a1601">若复有人。于此经中。乃至四句偈等。为他人说。其福 <lb ed="X" n="0173a17"/><lb ed="R039" n="0343a17"/>甚多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173a18"/><lb ed="R039" n="0343a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173a1801"><persName>佛</persName>言。小则微尘。大则世界福报。则妙身立行。则布 <lb ed="X" n="0173a19"/><lb ed="R039" n="0343b01"/>施如此尘世身行。四事尽属虚幻无有实体。若人 <lb ed="X" n="0173a20"/><lb ed="R039" n="0343b02"/>能持此一经。为人解说。则得福多矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0173a21"/><lb ed="R039" n="0343b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離相寂灭分第十四</cb:mulu><head>〇離相寂灭分第十四</head> <lb ed="X" n="0173a22"/><lb ed="R039" n="0343b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173a2201">尔时。须菩提闻说是经。深解義趣。涕泪悲泣。而白<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0173a23"/><lb ed="R039" n="0343b05"/>言。稀有。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>说如是甚深经典。我从昔来所得慧 <lb ed="X" n="0173a24"/><lb ed="R039" n="0343b06"/>眼。未曾得闻如是之经。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0173b" n="0173b"/> <lb ed="X" n="0173b01"/><lb ed="R039" n="0343b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b0101">须菩提。闻<persName>佛</persName>说尘世身行尽属虚幻。深悟明此金 <lb ed="X" n="0173b02"/><lb ed="R039" n="0343b08"/>刚般若之義。伤感悲泣。白言。<persName>世尊</persName>。我昔得缘空慧 <lb ed="X" n="0173b03"/><lb ed="R039" n="0343b09"/>眼。如何契此经義之迟也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b04"/><lb ed="R039" n="0343b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b0401"><persName>世尊</persName>。若复有人得闻是经。信心淸净。即生实相。当知 <lb ed="X" n="0173b05"/><lb ed="R039" n="0343b11"/>是人。成就第一稀有功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b06"/><lb ed="R039" n="0343b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b0601">实相者。真实无妄之相也。若人闻此经義。信心淸 <lb ed="X" n="0173b07"/><lb ed="R039" n="0343b13"/>净。则实相自生。诚为第一稀有之功德也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b08"/><lb ed="R039" n="0343b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b0801"><persName>世尊</persName>。是实相者。即是非相。是故<persName>如来</persName>说名实相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b09"/><lb ed="R039" n="0343b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b0901">实相无相讬名为相。故说非相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b10"/><lb ed="R039" n="0343b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b1001"><persName>世尊</persName>。我今得闻如是经典。信解受持不足为难。若当 <lb ed="X" n="0173b11"/><lb ed="R039" n="0343b17"/>来世。後五百岁。其有众生。得闻是经。信解受持。是人 <lb ed="X" n="0173b12"/><lb ed="R039" n="0343b18"/>即为第一稀有。何以故。此人无我相･无人相･无众生 <lb ed="X" n="0173b13"/><lb ed="R039" n="0344a01"/>相･无寿者相。所以者何。我相即是非相。人相･众生相･ <lb ed="X" n="0173b14"/><lb ed="R039" n="0344a02"/>寿者相即是非相。何以故。離一切诸相。即名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b15"/><lb ed="R039" n="0344a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b1501">须菩提言。闻经受持。不離者。心空即受持不难。来 <lb ed="X" n="0173b16"/><lb ed="R039" n="0344a04"/>世众生能空四相。持此经者。即为第一稀有。有四 <lb ed="X" n="0173b17"/><lb ed="R039" n="0344a05"/>相即忘夭之体。般若无相離相体净。故名離相。即 <lb ed="X" n="0173b18"/><lb ed="R039" n="0344a06"/>夭破相。尽是名诸<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b19"/><lb ed="R039" n="0344a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b1901"><persName>佛</persName>告须菩提。如是。如是。若复有人。能闻是经。不惊･不 <lb ed="X" n="0173b20"/><lb ed="R039" n="0344a08"/>怖･不畏。当知是人甚为稀有。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b21"/><lb ed="R039" n="0344a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173b2101">如是如是者。<persName>佛</persName>许言之。理当理当也。若人闻此般 <lb ed="X" n="0173b22"/><lb ed="R039" n="0344a10"/>若无相妙法。则无惊疑怖畏者。此人亦为稀有也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173b23"/><lb ed="R039" n="0344a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173b2301">何以故。须菩提。<persName>如来</persName>说。第一波罗蜜。即非第一波罗 <lb ed="X" n="0173b24"/><lb ed="R039" n="0344a12"/>蜜。是名第一波罗蜜。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0173c" n="0173c"/> <lb ed="X" n="0173c01"/><lb ed="R039" n="0344a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173c0101">第一波罗蜜者。非说佈施波罗蜜为第一也。直说 <lb ed="X" n="0173c02"/><lb ed="R039" n="0344a14"/>金刚般若波罗蜜矣。此般若能摄三乘･四果･六度 <lb ed="X" n="0173c03"/><lb ed="R039" n="0344a15"/>万行。凡诸善法。皆依般若之功也。非般若则不能 <lb ed="X" n="0173c04"/><lb ed="R039" n="0344a16"/>立此行。非般若则不能证是果矣。是心经云。菩提 <lb ed="X" n="0173c05"/><lb ed="R039" n="0344a17"/>萨埵依般若波罗蜜而得究竟涅槃。三世诸<persName>佛</persName>。依 <lb ed="X" n="0173c06"/><lb ed="R039" n="0344a18"/>般若波罗蜜得证菩提正果。故此般若是无上咒。 <lb ed="X" n="0173c07"/><lb ed="R039" n="0344b01"/>是无等等咒。如此<persName>佛</persName>称般若为第一之波罗蜜也。 <lb ed="X" n="0173c08"/><lb ed="R039" n="0344b02"/>即非第一波罗蜜。若属言说。亦是名字中波罗蜜 <lb ed="X" n="0173c09"/><lb ed="R039" n="0344b03"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173c10"/><lb ed="R039" n="0344b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173c1001">须菩提。忍辱波罗蜜。<persName>如来</persName>说非忍辱波罗蜜。是名忍 <lb ed="X" n="0173c11"/><lb ed="R039" n="0344b05"/>辱波罗蜜。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173c12"/><lb ed="R039" n="0344b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173c1201">忍辱能降嗔怒。嗔怒能浑般若。古云。一念嗔心起。 <lb ed="X" n="0173c13"/><lb ed="R039" n="0344b07"/>八万障门开。若嗔怒既是不降。则般若真性不现。 <lb ed="X" n="0173c14"/><lb ed="R039" n="0344b08"/>故<persName>佛</persName>设忍辱之权。方净般若之体。故称忍辱波罗 <lb ed="X" n="0173c15"/><lb ed="R039" n="0344b09"/>蜜也。则忍辱亦无实体。其嗔既泯。其忍自消。故谓 <lb ed="X" n="0173c16"/><lb ed="R039" n="0344b10"/>非忍辱也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173c17"/><lb ed="R039" n="0344b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0173c1701">何以故。须菩提。如我昔为歌利王割截身体。我于尔 <lb ed="X" n="0173c18"/><lb ed="R039" n="0344b12"/>时。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。何以故。我于 <lb ed="X" n="0173c19"/><lb ed="R039" n="0344b13"/>往昔节节肢解时。若有我相･人相･众生相･寿者相。应 <lb ed="X" n="0173c20"/><lb ed="R039" n="0344b14"/>生嗔恨。须菩提。又念过去于五百世作忍辱仙人。于 <lb ed="X" n="0173c21"/><lb ed="R039" n="0344b15"/>尔所世。无我相･无人相･无众生相･无寿者相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0173c22"/><lb ed="R039" n="0344b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0173c2201">歌者。好声色。利者。贪财利。六祖云。此王好色。贪利。 <lb ed="X" n="0173c23"/><lb ed="R039" n="0344b17"/>是无道之君也。人以一生为一世。<persName>佛</persName>在歌利王。五 <lb ed="X" n="0173c24"/><lb ed="R039" n="0344b18"/>百世前因中修五百世忍辱波罗蜜矣。故四相不 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0174a" n="0174a"/> <lb ed="X" n="0174a01"/><lb ed="R039" n="0345a01"/>生。其心不忍而自忍也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a02"/><lb ed="R039" n="0345a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a0201">是故须菩提。菩萨应離一切相。发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三 <lb ed="X" n="0174a03"/><lb ed="R039" n="0345a03"/>藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心。不应住色生心。不应住声香味触法 <lb ed="X" n="0174a04"/><lb ed="R039" n="0345a04"/>生心。应生无所住心。若心有住。即为非住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a05"/><lb ed="R039" n="0345a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a0501"><persName>佛</persName>言。欲发无上觉心者不当著诸幻相勿著六尘。 <lb ed="X" n="0174a06"/><lb ed="R039" n="0345a06"/>妄心当生。无住真心。若心有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174001" n="0174001"/>法。住者即非真住。故 <lb ed="X" n="0174a07"/><lb ed="R039" n="0345a07"/>肇师五论云。圣人之心住无所住。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a08"/><lb ed="R039" n="0345a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a0801">是故<persName>佛</persName>说。菩萨心不应住色佈施。须菩提。菩萨为利 <lb ed="X" n="0174a09"/><lb ed="R039" n="0345a09"/>益一切众生。故应如是佈施。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a10"/><lb ed="R039" n="0345a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a1001">住色佈施者。言著相佈施也。菩萨佈施为利生也。 <lb ed="X" n="0174a11"/><lb ed="R039" n="0345a11"/>故花严经云。不为自身求快乐。但为救护诸众生 <lb ed="X" n="0174a12"/><lb ed="R039" n="0345a12"/>是也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a13"/><lb ed="R039" n="0345a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a1301"><persName>如来</persName>说。一切诸相。即是非相。又说。一切众生。即非众 <lb ed="X" n="0174a14"/><lb ed="R039" n="0345a14"/>生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a15"/><lb ed="R039" n="0345a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a1501">诸相是妄尘。众生是妄识。俱无实体。故<persName>佛</persName>说诸相 <lb ed="X" n="0174a16"/><lb ed="R039" n="0345a16"/>非相。众生非生也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a17"/><lb ed="R039" n="0345a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a1701">须菩提。<persName>如来</persName>是真语者･实语者･如语者･不诳语者･不 <lb ed="X" n="0174a18"/><lb ed="R039" n="0345a18"/>异语者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a19"/><lb ed="R039" n="0345b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a1901">真语不伪。实语不虚。如语理当不诳。语无妄不异。 <lb ed="X" n="0174a20"/><lb ed="R039" n="0345b02"/>语始终为一。故圣人之语義语也。非比众生欺诳 <lb ed="X" n="0174a21"/><lb ed="R039" n="0345b03"/>之语也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a22"/><lb ed="R039" n="0345b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174a2201">须菩提。<persName>如来</persName>所得法。此法无实无虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174a23"/><lb ed="R039" n="0345b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174a2301">得法者。悟明心法也。此法无实无虚者。言实而无 <lb ed="X" n="0174a24"/><lb ed="R039" n="0345b06"/>相可睹。言虚而应用无穷。此即空不空<persName>如来</persName>藏也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0174b" n="0174b"/> <lb ed="X" n="0174b01"/><lb ed="R039" n="0345b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174b0101">须菩提。若菩萨心住于法而行佈施。如人入暗。即无 <lb ed="X" n="0174b02"/><lb ed="R039" n="0345b08"/>所见。若菩萨心不住法而行佈施。如人有目。日光明 <lb ed="X" n="0174b03"/><lb ed="R039" n="0345b09"/>照。见种种色。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174b04"/><lb ed="R039" n="0345b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174b0401">妄法能翳真心。若菩萨住法佈施。欲见<persName>如来</persName>法体。 <lb ed="X" n="0174b05"/><lb ed="R039" n="0345b11"/>如人处于暗室。欲睹诸相。实不可得。若心不住法。 <lb ed="X" n="0174b06"/><lb ed="R039" n="0345b12"/>而佈施者。空体昭然。如人有目。一契心原如空。有 <lb ed="X" n="0174b07"/><lb ed="R039" n="0345b13"/>日见种种色。了然在目矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174b08"/><lb ed="R039" n="0345b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174b0801">须菩提。当来之世。若有善男子･善女人。能于此经受 <lb ed="X" n="0174b09"/><lb ed="R039" n="0345b15"/>持读诵。即为<persName>如来</persName>以<persName>佛</persName>智慧。悉知是人。悉见是人。皆 <lb ed="X" n="0174b10"/><lb ed="R039" n="0345b16"/>得成就无量无边功德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174b11"/><lb ed="R039" n="0345b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174b1101">当来世者。将来之世也。此金刚般若经者。<persName>佛</persName>之智 <lb ed="X" n="0174b12"/><lb ed="R039" n="0345b18"/>慧。若人能持读诵。解其实義者。则知斯人入<persName>佛</persName>知 <lb ed="X" n="0174b13"/><lb ed="R039" n="0346a01"/>见。得<persName>佛</persName>知见。即为<persName>如来</persName>如此成就无量功德也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0174b14"/><lb ed="R039" n="0346a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">持经功德分第十五</cb:mulu><head>〇持经功德分第十五</head> <lb ed="X" n="0174b15"/><lb ed="R039" n="0346a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174b1501">须菩提。若有善男子･善女人。初日分以恒河沙等身 <lb ed="X" n="0174b16"/><lb ed="R039" n="0346a04"/>佈施。中日分复以恒河沙等身佈施。後日分亦以恒 <lb ed="X" n="0174b17"/><lb ed="R039" n="0346a05"/>河沙等身佈施。如是无量百千万亿劫以身佈施。若 <lb ed="X" n="0174b18"/><lb ed="R039" n="0346a06"/>复有人。闻此经典。信心不逆。其福勝彼。何况书写･受 <lb ed="X" n="0174b19"/><lb ed="R039" n="0346a07"/>持･读诵･为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174b20"/><lb ed="R039" n="0346a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174b2001">初日分者。蚤也。中日分者。午也。後日分者。晚也。恒 <lb ed="X" n="0174b21"/><lb ed="R039" n="0346a09"/>沙等身佈施者。言了却相。续尘沙妄念也。一日三 <lb ed="X" n="0174b22"/><lb ed="R039" n="0346a10"/>时立此万行。虽加三省之勤。经尘劫之修。若未能 <lb ed="X" n="0174b23"/><lb ed="R039" n="0346a11"/>悟彻般若大義。其福纵廣。证道亦难也。若人闻此 <lb ed="X" n="0174b24"/><lb ed="R039" n="0346a12"/>经義。信而不逆。其福勝彼。何况书持演读。流通今 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0174c" n="0174c"/> <lb ed="X" n="0174c01"/><lb ed="R039" n="0346a13"/>古者哉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c02"/><lb ed="R039" n="0346a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c0201">须菩提。以要言之。是经有不可思议･不可称量･无边 <lb ed="X" n="0174c03"/><lb ed="R039" n="0346a15"/>功德。<persName>如来</persName>为发大乘者说。为发最上乘者说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c04"/><lb ed="R039" n="0346a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174c0401">要言者。简要之言也。谓此经乃最上一乘之法。若 <lb ed="X" n="0174c05"/><lb ed="R039" n="0346a17"/>人能契此经之義。直证无上正觉之道。故言此功 <lb ed="X" n="0174c06"/><lb ed="R039" n="0346a18"/>德不可思议称量也。乘者乘物之器也。大乘者。菩 <lb ed="X" n="0174c07"/><lb ed="R039" n="0346b01"/>萨乘也。菩萨利生愿重。如大车在途大船在海。凡 <lb ed="X" n="0174c08"/><lb ed="R039" n="0346b02"/>遇有情。无不载度矣。最上乘者。<persName>佛</persName>乘也。言不可及 <lb ed="X" n="0174c09"/><lb ed="R039" n="0346b03"/>也。三界万类。但为有缘。悉载度之。<persName>佛</persName>恐人機小心 <lb ed="X" n="0174c10"/><lb ed="R039" n="0346b04"/>生取著。闻此般若。无相之经。即生疑惑。故与上乘 <lb ed="X" n="0174c11"/><lb ed="R039" n="0346b05"/>者说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c12"/><lb ed="R039" n="0346b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c1201">若有人能受持读诵。廣为人说。<persName>如来</persName>悉知是人。悉见 <lb ed="X" n="0174c13"/><lb ed="R039" n="0346b07"/>是人。皆得成就不可量･不可称･无有边･不可思议功 <lb ed="X" n="0174c14"/><lb ed="R039" n="0346b08"/>德。如是人等。即为荷担<persName>如来</persName>阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note> <lb ed="X" n="0174c15"/><lb ed="R039" n="0346b09"/>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c16"/><lb ed="R039" n="0346b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174c1601">荷担者。荷负<persName>如来</persName>正觉之法也。此金刚经者。乃<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0174c17"/><lb ed="R039" n="0346b11"/>之命脉。若人能持读解義。廣为人说。即为荷负如 <lb ed="X" n="0174c18"/><lb ed="R039" n="0346b12"/>来正法。言福之多矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c19"/><lb ed="R039" n="0346b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c1901">何以故。须菩提。若乐小法者。著我见･人见･众生见･寿 <lb ed="X" n="0174c20"/><lb ed="R039" n="0346b14"/>者见。即于此经。不能听受读诵･为人解说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c21"/><lb ed="R039" n="0346b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0174c2101">小法者。小乘之法也。小乘之人著相求道。闻此般 <lb ed="X" n="0174c22"/><lb ed="R039" n="0346b16"/>若非相。即生疑惑。不能受持流通也。故仲尼云。中 <lb ed="X" n="0174c23"/><lb ed="R039" n="0346b17"/>人以下不可以语上也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0174c24"/><lb ed="R039" n="0346b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0174c2401">须菩提。在在处处。若有此经。一切世间･天･人･阿修罗。 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0175a" n="0175a"/> <lb ed="X" n="0175a01"/><lb ed="R039" n="0347a01"/>所<persName>应供</persName>养。当知此处即为是塔。皆应恭敬。作礼围绕。 <lb ed="X" n="0175a02"/><lb ed="R039" n="0347a02"/>以诸花香而散其处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175a03"/><lb ed="R039" n="0347a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175a0301">在在处处者。言有经在之处也。此说与十二会同。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0175a04"/><lb ed="R039" n="0347a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">能净业障分第十六</cb:mulu><head>〇能净业障分第十六</head> <lb ed="X" n="0175a05"/><lb ed="R039" n="0347a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175a0501">复次。须菩提。若有善男子･善女人。受持读诵此经。若 <lb ed="X" n="0175a06"/><lb ed="R039" n="0347a06"/>为人轻贱。是人先<note place="inline">去声</note>世罪业。应堕恶道。以今世人轻 <lb ed="X" n="0175a07"/><lb ed="R039" n="0347a07"/>贱故。先世罪业即为消灭。当得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐 <lb ed="X" n="0175a08"/><lb ed="R039" n="0347a08"/><note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175a09"/><lb ed="R039" n="0347a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175a0901">恶道者。即三恶道也。乃地狱饿鬼畜牲是也。若人 <lb ed="X" n="0175a10"/><lb ed="R039" n="0347a10"/>前生造此恶罪。当受此恶报。为持此经。以重报轻。 <lb ed="X" n="0175a11"/><lb ed="R039" n="0347a11"/>免堕恶道。若能更悟明此義。当体全空。即恶果顿 <lb ed="X" n="0175a12"/><lb ed="R039" n="0347a12"/>消。净业立成也。正谓千年暗室。一灯破万劫。<g ref="#CB07703">愆</g>尤 <lb ed="X" n="0175a13"/><lb ed="R039" n="0347a13"/>半句消矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175a14"/><lb ed="R039" n="0347a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175a1401">须菩提。我念过去无量阿僧祇劫。于燃灯<persName>佛</persName>前。得値 <lb ed="X" n="0175a15"/><lb ed="R039" n="0347a15"/>八百四千万亿那由他诸<persName>佛</persName>。悉皆供养承事。无空过 <lb ed="X" n="0175a16"/><lb ed="R039" n="0347a16"/>者。若复有人。于後末世。能受持读诵此经。所得功德。 <lb ed="X" n="0175a17"/><lb ed="R039" n="0347a17"/>于我所供养诸<persName>佛</persName>功德。百分不及一。千万亿分･乃至 <lb ed="X" n="0175a18"/><lb ed="R039" n="0347a18"/>算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175a19"/><lb ed="R039" n="0347b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175a1901">阿僧祇那由他。梵语。二者皆是数。此云即是无量 <lb ed="X" n="0175a20"/><lb ed="R039" n="0347b02"/>数也。供<persName>佛</persName>是佈施。承事是立行也。<persName>佛</persName>言。我在燃灯 <lb ed="X" n="0175a21"/><lb ed="R039" n="0347b03"/><persName>佛</persName>无量劫前。供养承事无量诸<persName>佛</persName>功德。与持经之 <lb ed="X" n="0175a22"/><lb ed="R039" n="0347b04"/>人功德。千万亿分莫及其一。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175a23"/><lb ed="R039" n="0347b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175a2301">须菩提。若有善男子･善女人。于後末世。有受持读诵 <lb ed="X" n="0175a24"/><lb ed="R039" n="0347b06"/>此经。所得功德。我若具说者。或有人闻。心即狂乱。狐 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0175b" n="0175b"/> <lb ed="X" n="0175b01"/><lb ed="R039" n="0347b07"/>疑不信。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b02"/><lb ed="R039" n="0347b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b0201">末世者。末法之世也。此经中功德。<persName>佛</persName>不一一具说 <lb ed="X" n="0175b03"/><lb ed="R039" n="0347b09"/>者。道大难信。恐人生疑。起谤经之罪。故不尽说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b04"/><lb ed="R039" n="0347b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b0401">须菩提。当知是经義不可思议。果报亦不可思议。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b05"/><lb ed="R039" n="0347b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b0501">言此般若妙義。菩提道果。其中功德。皆不可思议 <lb ed="X" n="0175b06"/><lb ed="R039" n="0347b12"/>也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0175b07"/><lb ed="R039" n="0347b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">究竟无我分第十七</cb:mulu><head>〇究竟无我分第十七</head> <lb ed="X" n="0175b08"/><lb ed="R039" n="0347b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b0801">尔时。须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>若善男子･善女人。发阿耨 <lb ed="X" n="0175b09"/><lb ed="R039" n="0347b15"/><note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心。云何应住。云何降伏其 <lb ed="X" n="0175b10"/><lb ed="R039" n="0347b16"/>心。<persName>佛</persName>告须菩提若善男子･善女人。发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗 <lb ed="X" n="0175b11"/><lb ed="R039" n="0347b17"/>三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心者。当生如是心。我应灭度一切众 <lb ed="X" n="0175b12"/><lb ed="R039" n="0347b18"/>生。灭度一切众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0175b1201" n="0175b1201"/><anchor xml:id="beg0175b1201" n="0175b1201"/>已<anchor xml:id="end0175b1201"/>。而无有一众生实灭度者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b13"/><lb ed="R039" n="0348a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b1301">如是心者。即此无分别心是也。须菩提问。发菩提 <lb ed="X" n="0175b14"/><lb ed="R039" n="0348a02"/>心者。与前二会同意。<persName>佛</persName>告灭度众生者。与三会同 <lb ed="X" n="0175b15"/><lb ed="R039" n="0348a03"/>意。不必重註也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b16"/><lb ed="R039" n="0348a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b1601">何以故。若菩萨有我相･人相･众生相･寿者相。即非菩 <lb ed="X" n="0175b17"/><lb ed="R039" n="0348a05"/>萨。所以者何。须菩提。实无有法发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三 <lb ed="X" n="0175b18"/><lb ed="R039" n="0348a06"/>藐<note place="inline">音渺</note>三菩提者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b19"/><lb ed="R039" n="0348a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b1901">若心萌四相。即非菩萨。心无一法。即契菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b20"/><lb ed="R039" n="0348a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175b2001">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所有法得阿耨<note place="inline">音奴 <lb ed="X" n="0175b21"/><lb ed="R039" n="0348a09"/>入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>如我解<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0175b22"/><lb ed="R039" n="0348a10"/>所说義<persName>佛</persName>于燃灯<persName>佛</persName>所无有法得阿耨多罗三藐三 <lb ed="X" n="0175b23"/><lb ed="R039" n="0348a11"/>菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175b24"/><lb ed="R039" n="0348a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175b2401">无法可得言心中实无所得也故云心无一法即 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0175c" n="0175c"/> <lb ed="X" n="0175c01"/><lb ed="R039" n="0348a13"/><persName>如来</persName>是则名如观自在也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c02"/><lb ed="R039" n="0348a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c0201"><persName>佛</persName>言如是如是须菩提实无有法<persName>如来</persName>得阿耨多罗 <lb ed="X" n="0175c03"/><lb ed="R039" n="0348a15"/>三藐三菩提。须菩提若有法<persName>如来</persName>得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗 <lb ed="X" n="0175c04"/><lb ed="R039" n="0348a16"/>三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提者。燃灯<persName>佛</persName>即不与我授记。汝于来世。 <lb ed="X" n="0175c05"/><lb ed="R039" n="0348a17"/>当得作<persName>佛</persName>。号释迦牟尼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c06"/><lb ed="R039" n="0348a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175c0601">如是如是者。<persName>佛</persName>许言之理当。<persName>佛</persName>者。觉也。燃灯者。名 <lb ed="X" n="0175c07"/><lb ed="R039" n="0348b01"/>也。觉心无染。名之为<persName>佛</persName>。若心有法。则偝觉合尘。违 <lb ed="X" n="0175c08"/><lb ed="R039" n="0348b02"/><persName>佛</persName>真体。即不授记耳。梵语释迦。此云能仁。梵语牟 <lb ed="X" n="0175c09"/><lb ed="R039" n="0348b03"/>尼。此云寂默。能仁者。于情不染。寂默者。于法不生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c10"/><lb ed="R039" n="0348b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c1001">以实无有法得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。是故 <lb ed="X" n="0175c11"/><lb ed="R039" n="0348b05"/>燃灯<persName>佛</persName>与我授记。作是言。汝于来世。当得作<persName>佛</persName>。号释 <lb ed="X" n="0175c12"/><lb ed="R039" n="0348b06"/>迦牟尼。何以故。<persName>如来</persName>者。即诸法如義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c13"/><lb ed="R039" n="0348b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175c1301">实无有法。二<persName>佛</persName>体同。如镜照镜。似空合空。如此即 <lb ed="X" n="0175c14"/><lb ed="R039" n="0348b08"/>授记矣。古云。祖祖心空。<persName>佛</persName><persName>佛</persName>道同。诸法者。尘妄之 <lb ed="X" n="0175c15"/><lb ed="R039" n="0348b09"/>法也。義者。法之仪则也。<persName>如来</persName>觉体本空。不立诸法。 <lb ed="X" n="0175c16"/><lb ed="R039" n="0348b10"/>不碍诸法。净如明镜。能应物现形。譬镜本无相。相 <lb ed="X" n="0175c17"/><lb ed="R039" n="0348b11"/>由镜现。心本无法。法从心显。故此<persName>如来</persName>之心。诸法 <lb ed="X" n="0175c18"/><lb ed="R039" n="0348b12"/>如義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c19"/><lb ed="R039" n="0348b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c1901">若有人言。<persName>如来</persName>得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。须 <lb ed="X" n="0175c20"/><lb ed="R039" n="0348b14"/>菩提。实无有法。<persName>佛</persName>得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c21"/><lb ed="R039" n="0348b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0175c2101"><persName>佛</persName>言。我菩提妙心者。实从无法中得也。故楞严经 <lb ed="X" n="0175c22"/><lb ed="R039" n="0348b16"/>云。菩提心生。生灭心灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0175c23"/><lb ed="R039" n="0348b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0175c2301">须菩提。<persName>如来</persName>所得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。于 <lb ed="X" n="0175c24"/><lb ed="R039" n="0348b18"/>是中无实无虚。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0176a" n="0176a"/> <lb ed="X" n="0176a01"/><lb ed="R039" n="0349a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0101">无实者。色即是空。无虚者。空即是色。此菩提妙体。 <lb ed="X" n="0176a02"/><lb ed="R039" n="0349a02"/>莫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>恻其方。莫穷其际。言实亦非实。言虚亦不虚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a03"/><lb ed="R039" n="0349a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a0301">是故<persName>如来</persName>说。一切法皆是<persName>佛</persName>法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a04"/><lb ed="R039" n="0349a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0401">法外无心。心外无法。故云皆是<persName>佛</persName>法也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a05"/><lb ed="R039" n="0349a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a0501">须菩提。所言一切法者。即非一切法。是故名一切法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a06"/><lb ed="R039" n="0349a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0601">法本无实。但是虚名。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a07"/><lb ed="R039" n="0349a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a0701">须菩提。譬如人身长大。须菩提言。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说。人身 <lb ed="X" n="0176a08"/><lb ed="R039" n="0349a08"/>长大。即为非大身。是名大身。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a09"/><lb ed="R039" n="0349a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a0901">与前十会同意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a10"/><lb ed="R039" n="0349a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a1001">须菩提。菩萨亦如是。若作是言。我当灭度无量众生。 <lb ed="X" n="0176a11"/><lb ed="R039" n="0349a11"/>即不名菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a12"/><lb ed="R039" n="0349a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a1201">菩萨者。乃觉有情也。众生者。即情识也。若情见未 <lb ed="X" n="0176a13"/><lb ed="R039" n="0349a13"/>尽。即非菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a14"/><lb ed="R039" n="0349a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a1401">何以故。须菩提实无有法名为菩萨。是故<persName>佛</persName>说。一切 <lb ed="X" n="0176a15"/><lb ed="R039" n="0349a15"/>法无我･无人･无众生･无寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a16"/><lb ed="R039" n="0349a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a1601">真心本寂。诸法本空。故<persName>佛</persName>说言凡一切诸法。皆无 <lb ed="X" n="0176a17"/><lb ed="R039" n="0349a17"/>人･我･众生･寿者之念。是人妄执四相也。谓菩萨若 <lb ed="X" n="0176a18"/><lb ed="R039" n="0349a18"/>能空诸法相。是真菩萨。此章承上缴下之義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a19"/><lb ed="R039" n="0349b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a1901">须菩提。若菩萨作是言。我当莊严<persName>佛</persName>土。是不名菩萨。 <lb ed="X" n="0176a20"/><lb ed="R039" n="0349b02"/>何以故。<persName>如来</persName>说。莊严<persName>佛</persName>土者。即非莊严。是名莊严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a21"/><lb ed="R039" n="0349b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a2101">若莊严<persName>佛</persName>土。著相迷心。则不名菩萨。<persName>佛</persName>土在心而 <lb ed="X" n="0176a22"/><lb ed="R039" n="0349b04"/>不在相。何假莊严。既著其相。即非莊严矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a23"/><lb ed="R039" n="0349b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176a2301">须菩提。若菩萨通达无我･法者。<persName>如来</persName>说名真是菩萨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176a24"/><lb ed="R039" n="0349b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176a2401">无我则识空。无法则情尽。若人通达情识无体。是 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0176b" n="0176b"/> <lb ed="X" n="0176b01"/><lb ed="R039" n="0349b07"/>名真菩萨。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0176b02"/><lb ed="R039" n="0349b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一体同观分第十八</cb:mulu><head>〇一体同观分第十八</head> <lb ed="X" n="0176b03"/><lb ed="R039" n="0349b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176b0301">须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有肉眼不<note place="inline">音否</note>如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0176b04"/><lb ed="R039" n="0349b10"/>有肉眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有天眼不<note place="inline">音否</note>如是。世 <lb ed="X" n="0176b05"/><lb ed="R039" n="0349b11"/>尊。<persName>如来</persName>有天眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有慧眼不<note place="inline">音否</note> <lb ed="X" n="0176b06"/><lb ed="R039" n="0349b12"/>如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有慧眼。须菩提。于意云何。<persName>如来</persName>有法 <lb ed="X" n="0176b07"/><lb ed="R039" n="0349b13"/>眼不<note place="inline">音否</note>如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有法眼。须菩提。于意云何。如 <lb ed="X" n="0176b08"/><lb ed="R039" n="0349b14"/>来有<persName>佛</persName>眼不<note place="inline">音否</note>如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>有<persName>佛</persName>眼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176b09"/><lb ed="R039" n="0349b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176b0901">眼虽分五。心唯是一。见有通塞。知无间断。颜居士 <lb ed="X" n="0176b10"/><lb ed="R039" n="0349b16"/>云。肉眼见诸色相。天眼普照大千。慧眼智烛常明。 <lb ed="X" n="0176b11"/><lb ed="R039" n="0349b17"/>法眼了诸法空。<persName>佛</persName>眼自性常明。融通无碍。傅颂曰。 <lb ed="X" n="0176b12"/><lb ed="R039" n="0349b18"/>天眼通非阂。肉眼阂非通。法眼唯观俗。慧眼直缘 <lb ed="X" n="0176b13"/><lb ed="R039" n="0350a01"/>空。<persName>佛</persName>眼如千日照。异体还同圆。明法界内。无处不 <lb ed="X" n="0176b14"/><lb ed="R039" n="0350a02"/>含容。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176b15"/><lb ed="R039" n="0350a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176b1501">须菩提。于意云何。如恒河中所有沙。<persName>佛</persName>说是沙不<note place="inline">音否</note> <lb ed="X" n="0176b16"/><lb ed="R039" n="0350a04"/>如是。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>说是沙。须菩提。于意云何。如一恒河 <lb ed="X" n="0176b17"/><lb ed="R039" n="0350a05"/>中所有沙。有如是沙等恒河。是诸恒河所有沙数。<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0176b18"/><lb ed="R039" n="0350a06"/>世界如是。寧为多不<note place="inline">音否</note>甚多。<persName>世尊</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176b19"/><lb ed="R039" n="0350a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176b1901">恒河者。<name role="" type="person">舍卫国</name>城外。有河名恒河也。河中之沙细 <lb ed="X" n="0176b20"/><lb ed="R039" n="0350a08"/>如面末。谓此恒河中有无量沙数。一粒之沙亦为 <lb ed="X" n="0176b21"/><lb ed="R039" n="0350a09"/>一恒河也。如是诸沙等诸恒河。亦诸恒河中有无 <lb ed="X" n="0176b22"/><lb ed="R039" n="0350a10"/>量无数之沙。此说极多矣。言<persName>佛</persName>世界亦多之如此。 <lb ed="X" n="0176b23"/><lb ed="R039" n="0350a11"/><persName>佛</persName>以恒沙世界言之。甚多耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176b24"/><lb ed="R039" n="0350a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176b2401"><persName>佛</persName>告须菩提。尔所国土中。所有众生。若干种心。<persName>如来</persName> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0176c" n="0176c"/> <lb ed="X" n="0176c01"/><lb ed="R039" n="0350a13"/>悉知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c02"/><lb ed="R039" n="0350a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176c0201">若干者。干是不俱之数也。所有恒沙世界国土。尽 <lb ed="X" n="0176c03"/><lb ed="R039" n="0350a15"/>因众生妄业所感而生。众生诸心。<persName>如来</persName>悉知者。凡 <lb ed="X" n="0176c04"/><lb ed="R039" n="0350a16"/>众生妄心。因业引起。而有业识妄想。尽依真体发 <lb ed="X" n="0176c05"/><lb ed="R039" n="0350a17"/>现。故楞严云。迷妄有虚空。因空立世界。想澄成国 <lb ed="X" n="0176c06"/><lb ed="R039" n="0350a18"/>土。知觉乃众生。但有尘缘妄想。悉依心现。故云如 <lb ed="X" n="0176c07"/><lb ed="R039" n="0350b01"/>来悉知也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c08"/><lb ed="R039" n="0350b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176c0801">何以故。<persName>如来</persName>说。诸心皆为非心。是名为心。所以者何。 <lb ed="X" n="0176c09"/><lb ed="R039" n="0350b03"/>须菩提。过去心不可得。现在心不可得。未来心不可 <lb ed="X" n="0176c10"/><lb ed="R039" n="0350b04"/>得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c11"/><lb ed="R039" n="0350b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176c1101">凡有心识。尽随业生。无有实体。遇缘即生。缘消即 <lb ed="X" n="0176c12"/><lb ed="R039" n="0350b06"/>灭。故说非心是名为心矣。三心亦非有也。故论云。 <lb ed="X" n="0176c13"/><lb ed="R039" n="0350b07"/>过去<anchor xml:id="nkr_note_add_0176c1301" n="0176c1301"/><anchor xml:id="beg0176c1301" n="0176c1301"/>已<anchor xml:id="end0176c1301"/>灭。未来未至。现在空寂。三世求之了不可 <lb ed="X" n="0176c14"/><lb ed="R039" n="0350b08"/>得。楞严註云。三际求心心不有。心不有处妄原无。 <lb ed="X" n="0176c15"/><lb ed="R039" n="0350b09"/>妄心无处即菩提。生死涅槃本平等。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0176c16"/><lb ed="R039" n="0350b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身通化分第十九</cb:mulu><head>〇法身通化分第十九</head> <lb ed="X" n="0176c17"/><lb ed="R039" n="0350b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176c1701">须菩提。于意云何。若有人满三千大千世界七宝以 <lb ed="X" n="0176c18"/><lb ed="R039" n="0350b12"/>用佈施。是人以是因缘。得福多否<note place="inline">音否</note>如是。<persName>世尊</persName>。此人 <lb ed="X" n="0176c19"/><lb ed="R039" n="0350b13"/>以是因缘。得福甚多。须菩提。若福德有实。<persName>如来</persName>不说 <lb ed="X" n="0176c20"/><lb ed="R039" n="0350b14"/>得福德多。以福德无故。<persName>如来</persName>说得福德多。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0176c21"/><lb ed="R039" n="0350b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0176c2101">因缘得福者。福因修布而生。言福德无者。福因缘 <lb ed="X" n="0176c22"/><lb ed="R039" n="0350b16"/>消而灭。唯有法体周圆。融通无碍。是真福德也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0176c23"/><lb ed="R039" n="0350b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">離色離相分第二十</cb:mulu><head>〇離色離相分第二十</head> <lb ed="X" n="0176c24"/><lb ed="R039" n="0350b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0176c2401">须菩提。于意云何。<persName>佛</persName>可以具足色身见不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0177a" n="0177a"/> <lb ed="X" n="0177a01"/><lb ed="R039" n="0351a01"/><persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不应以具足色身见。何以故。<persName>如来</persName>说。具足 <lb ed="X" n="0177a02"/><lb ed="R039" n="0351a02"/>色身。即非具足色身。是名具足色身。须菩提。于意云 <lb ed="X" n="0177a03"/><lb ed="R039" n="0351a03"/>何。<persName>如来</persName>可以具足诸相见不<note place="inline">音否</note>不<note place="inline">音弗</note>也。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName>不 <lb ed="X" n="0177a04"/><lb ed="R039" n="0351a04"/>应以具足诸相见。何以故。<persName>如来</persName>说。诸相具足。即非具 <lb ed="X" n="0177a05"/><lb ed="R039" n="0351a05"/>足。是名诸相具足。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177a06"/><lb ed="R039" n="0351a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177a0601"><persName>佛</persName>者。觉也。具足色身诸相者。言具足报身三十二 <lb ed="X" n="0177a07"/><lb ed="R039" n="0351a07"/>相也。此觉心如海。身相如沤。若人著身相求见真 <lb ed="X" n="0177a08"/><lb ed="R039" n="0351a08"/><persName>佛</persName>。诚为认沤为海也。身相总归幻化。虽然身相具 <lb ed="X" n="0177a09"/><lb ed="R039" n="0351a09"/>足。<persName>佛</persName>言即非具足。是名身相具足也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0177a10"/><lb ed="R039" n="0351a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">非说所说分第二十一</cb:mulu><head>〇非说所说分第二十一</head> <lb ed="X" n="0177a11"/><lb ed="R039" n="0351a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177a1101">须菩提。汝勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当有所说法。莫作是 <lb ed="X" n="0177a12"/><lb ed="R039" n="0351a12"/>念。何以故。若人言。<persName>如来</persName>有所说法。即为谤<persName>佛</persName>。不能解 <lb ed="X" n="0177a13"/><lb ed="R039" n="0351a13"/>我所说故。须菩提。说法者。无法可说。是名说法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177a14"/><lb ed="R039" n="0351a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177a1401">勿者。止也。<persName>佛</persName>说。此一卷金刚般若之法。恐人心生 <lb ed="X" n="0177a15"/><lb ed="R039" n="0351a15"/>说法之念。故诫须菩提。莫谓<persName>如来</persName>有说法之念。谤 <lb ed="X" n="0177a16"/><lb ed="R039" n="0351a16"/>者。妄言也。言人不能解其觉体本净。无有法念。妄 <lb ed="X" n="0177a17"/><lb ed="R039" n="0351a17"/>言<persName>佛</persName>有此说法之念。若心无一法。是真说法也。故 <lb ed="X" n="0177a18"/><lb ed="R039" n="0351a18"/>维摩经云。法无众生。離众生垢。故法无有我。離我 <lb ed="X" n="0177a19"/><lb ed="R039" n="0351b01"/>垢。故法无寿命。離生死。故法无有人前後际断。故 <lb ed="X" n="0177a20"/><lb ed="R039" n="0351b02"/>離此诸缘。何法可说。故此真空法体。无法可说。是 <lb ed="X" n="0177a21"/><lb ed="R039" n="0351b03"/>名为说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177a22"/><lb ed="R039" n="0351b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177a2201">尔时。慧命须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。颇有众生。于未来世。 <lb ed="X" n="0177a23"/><lb ed="R039" n="0351b05"/>闻说是法。生信心不<note place="inline">音否</note><persName>佛</persName>言。须菩提。彼非众生。非不 <lb ed="X" n="0177a24"/><lb ed="R039" n="0351b06"/>众生。何以故。须菩提。众生众生者。<persName>如来</persName>说非众生。是 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0177b" n="0177b"/> <lb ed="X" n="0177b01"/><lb ed="R039" n="0351b07"/>名众生。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b02"/><lb ed="R039" n="0351b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177b0201">须菩提得<persName>佛</persName>智慧。故称慧命也。问言。倘未来之世。 <lb ed="X" n="0177b03"/><lb ed="R039" n="0351b09"/>若众生闻此真心无说之法。亦能信否。<persName>佛</persName>知须菩 <lb ed="X" n="0177b04"/><lb ed="R039" n="0351b10"/>提心起众生之念。故答云。彼非众生。非不众生。彼 <lb ed="X" n="0177b05"/><lb ed="R039" n="0351b11"/>非众生者。指未来众生。非实众生也。非不众生者。 <lb ed="X" n="0177b06"/><lb ed="R039" n="0351b12"/>言此众生因业感报而生也。众生虽妄。亦依真有。 <lb ed="X" n="0177b07"/><lb ed="R039" n="0351b13"/>乃生<persName>佛</persName>同原唯隔迷悟。但去执情。众生即<persName>佛</persName>矣。故 <lb ed="X" n="0177b08"/><lb ed="R039" n="0351b14"/>花严论云。一切众生。本来成<persName>佛</persName>。云众生众生者。乃 <lb ed="X" n="0177b09"/><lb ed="R039" n="0351b15"/><persName>佛</persName>审问须菩提言。汝以众生为众生。<persName>佛</persName>言。我<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0177b10"/><lb ed="R039" n="0351b16"/>说。众生非众生也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0177b11"/><lb ed="R039" n="0351b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无法可得分第二十二</cb:mulu><head>〇无法可得分第二十二</head> <lb ed="X" n="0177b12"/><lb ed="R039" n="0351b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177b1201">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。<persName>佛</persName>得阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三<note place="inline">音渺</note>藐三 <lb ed="X" n="0177b13"/><lb ed="R039" n="0352a01"/>菩提。为无所得耶。如是。如是。须菩提。我于阿耨多罗 <lb ed="X" n="0177b14"/><lb ed="R039" n="0352a02"/>三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提乃至无有少法可得。是名阿耨<note place="inline">音奴入声</note> <lb ed="X" n="0177b15"/><lb ed="R039" n="0352a03"/>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b16"/><lb ed="R039" n="0352a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177b1601">须菩提深悟菩提体上实无所得。<persName>佛</persName>先许其契理 <lb ed="X" n="0177b17"/><lb ed="R039" n="0352a05"/>的当。後亦引浅至深。言我于此理。亦无少法可得。 <lb ed="X" n="0177b18"/><lb ed="R039" n="0352a06"/>菩提亦是虚名也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0177b19"/><lb ed="R039" n="0352a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">净心行善分第二十三</cb:mulu><head>〇净心行善分第二十三</head> <lb ed="X" n="0177b20"/><lb ed="R039" n="0352a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177b2001">复次。须菩提。是法平等。无有高下。是名阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多 <lb ed="X" n="0177b21"/><lb ed="R039" n="0352a09"/>罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177b22"/><lb ed="R039" n="0352a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177b2201">是法平等者。此法无物不有。无时不然矣。法本无 <lb ed="X" n="0177b23"/><lb ed="R039" n="0352a11"/>高下。奈业有差殊。若人有一念之善。福即随生。报 <lb ed="X" n="0177b24"/><lb ed="R039" n="0352a12"/>感人天之乐。若有一念之恶。罪即随至。报感三涂 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0177c" n="0177c"/> <lb ed="X" n="0177c01"/><lb ed="R039" n="0352a13"/>之苦。故法体平等。高下由业自生。即此平等之法。 <lb ed="X" n="0177c02"/><lb ed="R039" n="0352a14"/>是名菩提之正因也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c03"/><lb ed="R039" n="0352a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c0301">以无我･无人･无众生･无寿者。修一切善法。即得阿耨 <lb ed="X" n="0177c04"/><lb ed="R039" n="0352a16"/><note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c05"/><lb ed="R039" n="0352a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177c0501">修一切善法者。当修四圣谛十二因缘。六度万行。 <lb ed="X" n="0177c06"/><lb ed="R039" n="0352a18"/>三十七品助道法。五十五种菩提路。此一切法俱 <lb ed="X" n="0177c07"/><lb ed="R039" n="0352b01"/>名善法也。若人空其四相。修诸善法。洁净其心。即 <lb ed="X" n="0177c08"/><lb ed="R039" n="0352b02"/>得证此菩提妙果矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c09"/><lb ed="R039" n="0352b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c0901">须菩提。所言善法者。<persName>如来</persName>说非善法。是名善法。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c10"/><lb ed="R039" n="0352b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177c1001">善法虽美。法体实无。纔生贪染。便翳菩提。故云黄 <lb ed="X" n="0177c11"/><lb ed="R039" n="0352b05"/>金虽至宝。入眼亦如尘。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0177c12"/><lb ed="R039" n="0352b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">福智无比分第二十四</cb:mulu><head>〇福智无比分第二十四</head> <lb ed="X" n="0177c13"/><lb ed="R039" n="0352b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c1301">须菩提。若三千大千世界中所有诸<name role="" type="person">须弥山</name>王。如是 <lb ed="X" n="0177c14"/><lb ed="R039" n="0352b08"/>等七宝聚。有人持用佈施。若人以此般若波罗蜜经。 <lb ed="X" n="0177c15"/><lb ed="R039" n="0352b09"/>乃至四句偈等。受持･读诵･为他人说。于前福德百分 <lb ed="X" n="0177c16"/><lb ed="R039" n="0352b10"/>不及一。千万亿分。乃至算数譬喩所不能及。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0177c17"/><lb ed="R039" n="0352b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0177c1701">所谓三千大千世界中<name role="" type="person">须弥山</name>者。总而言之。有百 <lb ed="X" n="0177c18"/><lb ed="R039" n="0352b12"/>德日月百亿须弥是也。言此多为<name role="" type="person">须弥山</name>之七宝 <lb ed="X" n="0177c19"/><lb ed="R039" n="0352b13"/>佈施之福。与般若真智为人演说之福。<persName>佛</persName>言。千万 <lb ed="X" n="0177c20"/><lb ed="R039" n="0352b14"/>亿分莫及其一矣。以此福德与智慧较之。诚乃无 <lb ed="X" n="0177c21"/><lb ed="R039" n="0352b15"/>比无极也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0177c22"/><lb ed="R039" n="0352b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">化无所化分第二十五</cb:mulu><head>〇化无所化分第二十五</head> <lb ed="X" n="0177c23"/><lb ed="R039" n="0352b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0177c2301">须菩提。于意云何。汝等勿谓<persName>如来</persName>作是念。我当度众 <lb ed="X" n="0177c24"/><lb ed="R039" n="0352b18"/>生。须菩提。莫作是念。何以故。实无有众生<persName>如来</persName>度者。 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0178a" n="0178a"/> <lb ed="X" n="0178a01"/><lb ed="R039" n="0353a01"/>若有众生<persName>如来</persName>度者。<persName>如来</persName>即有我人众生寿者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178a02"/><lb ed="R039" n="0353a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178a0201"><persName>佛</persName>止须菩提言。莫谓<persName>如来</persName>有度生之念也。<persName>如来</persName>者。 <lb ed="X" n="0178a03"/><lb ed="R039" n="0353a03"/>真如体也。众生者。情识也。言真如体上实无情识。 <lb ed="X" n="0178a04"/><lb ed="R039" n="0353a04"/>既有情识。则有四相矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178a05"/><lb ed="R039" n="0353a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178a0501">须菩提。<persName>如来</persName>说。有我者。即非有我。而凡夫之人以为 <lb ed="X" n="0178a06"/><lb ed="R039" n="0353a06"/>有我。须菩提。凡夫者。<persName>如来</persName>说即非凡夫是名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178a07"/><lb ed="R039" n="0353a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178a0701">今<persName>如来</persName>说我者。乃权也。亦非有我之念。故颂云。利 <lb ed="X" n="0178a08"/><lb ed="R039" n="0353a08"/>生权立我。证理实无人。此凡夫执著。认相为我。古 <lb ed="X" n="0178a09"/><lb ed="R039" n="0353a09"/>云。色身非我。任为我法身。真我而不任。是以凡夫 <lb ed="X" n="0178a10"/><lb ed="R039" n="0353a10"/>无实体。故说非凡夫也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0178a11"/><lb ed="R039" n="0353a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">法身非相分第二十六</cb:mulu><head>〇法身非相分第二十六</head> <lb ed="X" n="0178a12"/><lb ed="R039" n="0353a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178a1201">须菩提。于意云何。可以三十二相观<persName>如来</persName>不<note place="inline">音否</note>须菩 <lb ed="X" n="0178a13"/><lb ed="R039" n="0353a13"/>提言。如是。如是。以三十二相观<persName>如来</persName>。<persName>佛</persName>言。须菩提。若 <lb ed="X" n="0178a14"/><lb ed="R039" n="0353a14"/>以三十二相观<persName>如来</persName>者。转轮圣王即是<persName>如来</persName>。须菩提 <lb ed="X" n="0178a15"/><lb ed="R039" n="0353a15"/>白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。如我解<persName>佛</persName>所说義。不应以三十二相观 <lb ed="X" n="0178a16"/><lb ed="R039" n="0353a16"/><persName>如来</persName>。尔时。<persName>世尊</persName>而说偈言。若以色见我。以音声求我。 <lb ed="X" n="0178a17"/><lb ed="R039" n="0353a17"/>是人行邪道。不能见<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178a18"/><lb ed="R039" n="0353a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178a1801">三十二相。<persName>佛</persName>之报身。<persName>如来</persName>法身非相也。须菩提以 <lb ed="X" n="0178a19"/><lb ed="R039" n="0353b01"/>三十二相观<persName>佛</persName>法身者。执波为水也。故<persName>佛</persName>说。若认 <lb ed="X" n="0178a20"/><lb ed="R039" n="0353b02"/>相为<persName>佛</persName>者。转轮圣王亦<persName>佛</persName>也。转轮圣王亦有三十 <lb ed="X" n="0178a21"/><lb ed="R039" n="0353b03"/>二相报身矣。须菩提亦言。不当三十二相观<persName>佛</persName>法 <lb ed="X" n="0178a22"/><lb ed="R039" n="0353b04"/>身者。是撥波求水也。未明水之真体。故此经云。声 <lb ed="X" n="0178a23"/><lb ed="R039" n="0353b05"/>色者。傍外之门。非真<persName>佛</persName>体也。若人著相離相者。即 <lb ed="X" n="0178a24"/><lb ed="R039" n="0353b06"/>是邪外之道。实不能见真<persName>佛</persName>法身也。颂云。声色见 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0178b" n="0178b"/> <lb ed="X" n="0178b01"/><lb ed="R039" n="0353b07"/>闻皆是妄。真空无相镜非台。四八身中寻得<persName>佛</persName>。转 <lb ed="X" n="0178b02"/><lb ed="R039" n="0353b08"/>轮王相即<persName>如来</persName>。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0178b03"/><lb ed="R039" n="0353b09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">无断无灭分第二十七</cb:mulu><head>〇无断无灭分第二十七</head> <lb ed="X" n="0178b04"/><lb ed="R039" n="0353b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178b0401">须菩提。汝若作是念。<persName>如来</persName>不以具足相故得阿耨<note place="inline">音奴 <lb ed="X" n="0178b05"/><lb ed="R039" n="0353b11"/>入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提须菩提莫作是念<persName>如来</persName>不以 <lb ed="X" n="0178b06"/><lb ed="R039" n="0353b12"/>具足相故得阿耨多罗三藐三菩提。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178b07"/><lb ed="R039" n="0353b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178b0701">此一章。承上章而言也。以者。当作是也。须菩提前 <lb ed="X" n="0178b08"/><lb ed="R039" n="0353b14"/>言以三十二相观<persName>如来</persName>心者。是常见之所惑。後言 <lb ed="X" n="0178b09"/><lb ed="R039" n="0353b15"/>以不应以三十二相观<persName>如来</persName>心者。是断见之所失 <lb ed="X" n="0178b10"/><lb ed="R039" n="0353b16"/>也。<persName>佛</persName>恐人陷于断常见中。故作此问。呼须菩提征 <lb ed="X" n="0178b11"/><lb ed="R039" n="0353b17"/>之。汝若作是念谓<persName>佛</persName>不是具足相中得菩提心者 <lb ed="X" n="0178b12"/><lb ed="R039" n="0353b18"/>此言心相乖违生断灭之见也。岂不见心经云色 <lb ed="X" n="0178b13"/><lb ed="R039" n="0354a01"/>不异空空不异色故云即波即水即妄即真何得 <lb ed="X" n="0178b14"/><lb ed="R039" n="0354a02"/>除此身相之外而别有菩提心也<persName>佛</persName>诫之莫作是 <lb ed="X" n="0178b15"/><lb ed="R039" n="0354a03"/>念者勿谓<persName>佛</persName>不是具足相中得菩提心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178b16"/><lb ed="R039" n="0354a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178b1601">须菩提汝若作是念发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩 <lb ed="X" n="0178b17"/><lb ed="R039" n="0354a05"/>提心者说诸法断灭莫作是念何以故发阿耨多罗 <lb ed="X" n="0178b18"/><lb ed="R039" n="0354a06"/>三藐三菩提心者于法不说断灭相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178b19"/><lb ed="R039" n="0354a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178b1901">汝若作无相。发菩提心之念者。言相非心而心非 <lb ed="X" n="0178b20"/><lb ed="R039" n="0354a08"/>相。说诸法断灭。重诫之莫作此无相得心之念。何 <lb ed="X" n="0178b21"/><lb ed="R039" n="0354a09"/>以故。若发大菩提心之人。于诸法相无罣无碍。不 <lb ed="X" n="0178b22"/><lb ed="R039" n="0354a10"/>著不離不说断灭相也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0178b23"/><lb ed="R039" n="0354a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">不受不贪分第二十八</cb:mulu><head>〇不受不贪分第二十八</head> <lb ed="X" n="0178b24"/><lb ed="R039" n="0354a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178b2401">须菩提。若菩萨以满恒河沙等世界七宝持用佈施。 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0178c" n="0178c"/> <lb ed="X" n="0178c01"/><lb ed="R039" n="0354a13"/>若复有人知一切法无我。得成于忍。此菩萨勝前菩 <lb ed="X" n="0178c02"/><lb ed="R039" n="0354a14"/>萨所得功德。何以故。须菩提。以诸菩萨不受福德故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178c03"/><lb ed="R039" n="0354a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178c0301">知一切法无我者。法本无我。是人妄生分别。以为 <lb ed="X" n="0178c04"/><lb ed="R039" n="0354a16"/>有我。若人知心无法知法。非我如此。则圣凡情尽。 <lb ed="X" n="0178c05"/><lb ed="R039" n="0354a17"/>能所见消。即得成无生法忍。直证菩提。何干福德 <lb ed="X" n="0178c06"/><lb ed="R039" n="0354a18"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178c07"/><lb ed="R039" n="0354b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178c0701">须菩提白<persName>佛</persName>言。<persName>世尊</persName>。云何菩萨不受福德。须菩提。菩 <lb ed="X" n="0178c08"/><lb ed="R039" n="0354b02"/>萨所作福德。不应贪著。是故说不受福德。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178c09"/><lb ed="R039" n="0354b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178c0901">菩萨心空无法。于福不著。若著福德。福德亦是法 <lb ed="X" n="0178c10"/><lb ed="R039" n="0354b04"/>矣。故云。但能万法不相干。一超直入<persName>如来</persName>地。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0178c11"/><lb ed="R039" n="0354b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">威仪寂静分第二十九</cb:mulu><head>〇威仪寂静分第二十九</head> <lb ed="X" n="0178c12"/><lb ed="R039" n="0354b06"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0178c1201"><l>威仪自威仪</l><l>寂处有谁知</l><l>若作威仪相</l> <lb ed="X" n="0178c13"/><lb ed="R039" n="0354b07"/><l>大象没深泥</l></lg> <lb ed="X" n="0178c14"/><lb ed="R039" n="0354b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178c1401">须菩提。若有人言。<persName>如来</persName>若来若去･若坐若卧。是人不 <lb ed="X" n="0178c15"/><lb ed="R039" n="0354b09"/>解我所说義。何以故。<persName>如来</persName>者。无所从来。亦无所去。故 <lb ed="X" n="0178c16"/><lb ed="R039" n="0354b10"/>名<persName>如来</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0178c17"/><lb ed="R039" n="0354b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0178c1701"><persName>如来</persName>者。<persName>佛</persName>真法身也。遍满虚空。实无来去。今言此 <lb ed="X" n="0178c18"/><lb ed="R039" n="0354b12"/>来去坐卧者。来为法生。去为法灭。来去是法。坐卧 <lb ed="X" n="0178c19"/><lb ed="R039" n="0354b13"/>是相。岂其<persName>佛</persName>法身而有来去耶。若人言此法身有 <lb ed="X" n="0178c20"/><lb ed="R039" n="0354b14"/>此来去者。是未解实義也。故<persName>如来</persName>说无所来去也。 <lb ed="X" n="0178c21"/><lb ed="R039" n="0354b15"/>古德云。来为众生来。去为众生去。法身等虚空住 <lb ed="X" n="0178c22"/><lb ed="R039" n="0354b16"/>在无心处。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0178c23"/><lb ed="R039" n="0354b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">一合理相分第三十</cb:mulu><head>〇一合理相分第三十</head> <lb ed="X" n="0178c24"/><lb ed="R039" n="0354b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0178c2401">须菩提。若善男子･善女人。以三千大千世界碎为微 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0179a" n="0179a"/> <lb ed="X" n="0179a01"/><lb ed="R039" n="0355a01"/>尘。于意云何。是微尘众寧为多不<note place="inline">音否</note>甚多。<persName>世尊</persName>。何以 <lb ed="X" n="0179a02"/><lb ed="R039" n="0355a02"/>故。若是微尘众实有者。<persName>佛</persName>即不说是微尘众。所以者 <lb ed="X" n="0179a03"/><lb ed="R039" n="0355a03"/>何。<persName>佛</persName>说。微尘众。即非微尘众。是名微尘众。<persName>世尊</persName>。<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0179a04"/><lb ed="R039" n="0355a04"/>所说三千大千世界。即非世界。是名世界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a05"/><lb ed="R039" n="0355a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179a0501"><persName>佛</persName>虽然说此世界微尘。亦为发明一真之理也。微 <lb ed="X" n="0179a06"/><lb ed="R039" n="0355a06"/>尘无实世界非坚。纵有无量之多。亦是虚名也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a07"/><lb ed="R039" n="0355a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179a0701">何以故。若世界实有者。即是一合相。<persName>如来</persName>说。一合相。 <lb ed="X" n="0179a08"/><lb ed="R039" n="0355a08"/>即非一合相。是名一合相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a09"/><lb ed="R039" n="0355a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179a0901">一合相者。一者。乃一空真理也。相者。乃世界幻妄 <lb ed="X" n="0179a10"/><lb ed="R039" n="0355a10"/>诸相也。合者。和合也。谓一空真理。融通和合世界 <lb ed="X" n="0179a11"/><lb ed="R039" n="0355a11"/>诸相。如胶投色。正谓。色无胶不立。胶无色不显。真 <lb ed="X" n="0179a12"/><lb ed="R039" n="0355a12"/>妄融通。合成世界诸相矣。故楞严云。犹如世间诸 <lb ed="X" n="0179a13"/><lb ed="R039" n="0355a13"/>相。杂和成一体者是也。<persName>如来</persName>亦说非一合相者。言 <lb ed="X" n="0179a14"/><lb ed="R039" n="0355a14"/>诸相幻妄。屡受变迁。真空妙理。实无成壞。真理非 <lb ed="X" n="0179a15"/><lb ed="R039" n="0355a15"/>理。和合非合。故非真一合相。是名一合相也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a16"/><lb ed="R039" n="0355a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179a1601">须菩提。一合相者。即是不可说。但凡夫之人贪著其 <lb ed="X" n="0179a17"/><lb ed="R039" n="0355a17"/>事。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179a18"/><lb ed="R039" n="0355a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179a1801">若言真妄。融通合为一相者。<persName>佛</persName>止须菩提不可说。 <lb ed="X" n="0179a19"/><lb ed="R039" n="0355b01"/>但恐凡夫贪著妄相为真之事也。凡夫未悟空理。 <lb ed="X" n="0179a20"/><lb ed="R039" n="0355b02"/>坚执妄相。不早观破。欲待世界壞时。方觉苦恩情 <lb ed="X" n="0179a21"/><lb ed="R039" n="0355b03"/>别。後始知空也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0179a22"/><lb ed="R039" n="0355b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">知见不生分第三十一</cb:mulu><head>〇知见不生分第三十一</head> <lb ed="X" n="0179a23"/><lb ed="R039" n="0355b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179a2301">须菩提。若人言。<persName>佛</persName>说我见･人见･众生见･寿者见。须菩 <lb ed="X" n="0179a24"/><lb ed="R039" n="0355b06"/>提。于意云何。是人解我所说義不<note place="inline">音否</note>不也。<persName>世尊</persName>。是人 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0179b" n="0179b"/> <lb ed="X" n="0179b01"/><lb ed="R039" n="0355b07"/>不解<persName>如来</persName>所说義。何以故。<persName>世尊</persName>说。我见･人见･众生见･ <lb ed="X" n="0179b02"/><lb ed="R039" n="0355b08"/>寿者见。即非我见･人见･众生见･寿者见。是名我见･人 <lb ed="X" n="0179b03"/><lb ed="R039" n="0355b09"/>见･众生见･寿者见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179b04"/><lb ed="R039" n="0355b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179b0401">我･人･众生･寿者。此四相本非实体。若人言。<persName>佛</persName>亦有 <lb ed="X" n="0179b05"/><lb ed="R039" n="0355b11"/>四相之说。疑为实有者。则此人能深解<persName>佛</persName>之大義 <lb ed="X" n="0179b06"/><lb ed="R039" n="0355b12"/>否。须菩提答云。此人未能深解<persName>如来</persName>实義也。是真 <lb ed="X" n="0179b07"/><lb ed="R039" n="0355b13"/>体湛然。空诸法相。虽<persName>佛</persName>说是四相。非有四相之念。 <lb ed="X" n="0179b08"/><lb ed="R039" n="0355b14"/>但言四相而<anchor xml:id="nkr_note_add_0179b0801" n="0179b0801"/><anchor xml:id="beg0179b0801" n="0179b0801"/>已<anchor xml:id="end0179b0801"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179b09"/><lb ed="R039" n="0355b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179b0901">须菩提。发阿耨<note place="inline">音奴入声</note>多罗三藐<note place="inline">音渺</note>三菩提心者。于一 <lb ed="X" n="0179b10"/><lb ed="R039" n="0355b16"/>切法。应如是知。如是见。如是信解。不生法相。须菩提。 <lb ed="X" n="0179b11"/><lb ed="R039" n="0355b17"/>所言法相者。<persName>如来</persName>说即非法相。是名法相。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179b12"/><lb ed="R039" n="0355b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179b1201">如是知见者。即此无分别之心是也。如是信解者。 <lb ed="X" n="0179b13"/><lb ed="R039" n="0356a01"/>凡于一切法相。莫作法相之念。向外驰求如此无 <lb ed="X" n="0179b14"/><lb ed="R039" n="0356a02"/>念之心。是名发菩提心也。所言法相者。法本无体。 <lb ed="X" n="0179b15"/><lb ed="R039" n="0356a03"/>岂有相耶。境来则法相自现。境灭则法相自消。故 <lb ed="X" n="0179b16"/><lb ed="R039" n="0356a04"/><persName>如来</persName>说法相非相。是名相也。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0179b17"/><lb ed="R039" n="0356a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">应化非真分第三十二</cb:mulu><head>〇应化非真分第三十二</head> <lb ed="X" n="0179b18"/><lb ed="R039" n="0356a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179b1801">须菩提。若有人以满无量阿僧祇世界七宝持用布 <lb ed="X" n="0179b19"/><lb ed="R039" n="0356a07"/>施。若有善男子･善女人。发菩萨心者。持于此经。乃至 <lb ed="X" n="0179b20"/><lb ed="R039" n="0356a08"/>四句偈等。受持读诵。为人演说。其福勝彼。云何为人 <lb ed="X" n="0179b21"/><lb ed="R039" n="0356a09"/>演说。不取于相。如如不动。何以故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179b22"/><lb ed="R039" n="0356a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179b2201">无量阿僧祇二者皆是数也。言其数多之甚矣。发 <lb ed="X" n="0179b23"/><lb ed="R039" n="0356a11"/>菩萨心者。须发最上一乘利生心也。受持读诵者。 <lb ed="X" n="0179b24"/><lb ed="R039" n="0356a12"/>心得经理曰受。养心不动曰持。究明经義曰演。悟 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0179c" n="0179c"/> <lb ed="X" n="0179c01"/><lb ed="R039" n="0356a13"/>心无法曰说。谓持此经乃至四句偈等者。言此一 <lb ed="X" n="0179c02"/><lb ed="R039" n="0356a14"/>卷金刚般若经全受持而读诵也。言发大菩萨心 <lb ed="X" n="0179c03"/><lb ed="R039" n="0356a15"/>者。方能受持此经。为人演说流通世上也。其福勝 <lb ed="X" n="0179c04"/><lb ed="R039" n="0356a16"/>彼者。说前种种佈施。立行施为尽属幻化。虽有福 <lb ed="X" n="0179c05"/><lb ed="R039" n="0356a17"/>报。终归消灭。唯此般若真体不属修证。若契此无 <lb ed="X" n="0179c06"/><lb ed="R039" n="0356a18"/>为永不退转。唯此无为之福勝诸有为之福也。云 <lb ed="X" n="0179c07"/><lb ed="R039" n="0356b01"/>何演说者。<persName>佛</persName>恐人泥于文字。故说不取于相。如如 <lb ed="X" n="0179c08"/><lb ed="R039" n="0356b02"/>不动取者著也。如如不动者。言此真如。湛寂应用 <lb ed="X" n="0179c09"/><lb ed="R039" n="0356b03"/>无亏。即此<persName>佛</persName>说一句如如不动。收尽三藏十二部 <lb ed="X" n="0179c10"/><lb ed="R039" n="0356b04"/>之教也。颂曰。末後如如这句经。<persName>如来</persName>演说太分明。 <lb ed="X" n="0179c11"/><lb ed="R039" n="0356b05"/>擧头若见空中月。此点灵光本现成。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179c12"/><lb ed="R039" n="0356b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179c1201">一切有为法如梦幻泡影如露亦如电应作如是观。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179c13"/><lb ed="R039" n="0356b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179c1301">此四句偈说。此梦幻泡影。露电六种虚妄为譬喩 <lb ed="X" n="0179c14"/><lb ed="R039" n="0356b08"/>者。谓有为之法。悉是幻化。无有实義。故设此喩。此 <lb ed="X" n="0179c15"/><lb ed="R039" n="0356b09"/>无为妙体。毫法不安。正谓。千峰势到岳边尽。万派 <lb ed="X" n="0179c16"/><lb ed="R039" n="0356b10"/>声归海上消。故涅槃云。诸行无常。是生灭法。生灭 <lb ed="X" n="0179c17"/><lb ed="R039" n="0356b11"/>灭<anchor xml:id="nkr_note_add_0179c1701" n="0179c1701"/><anchor xml:id="beg0179c1701" n="0179c1701"/>已<anchor xml:id="end0179c1701"/>。寂灭为乐。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179c18"/><lb ed="R039" n="0356b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX25p0179c1801"><persName>佛</persName>说是经<anchor xml:id="nkr_note_add_0179c1801" n="0179c1801"/><anchor xml:id="beg0179c1801" n="0179c1801"/>已<anchor xml:id="end0179c1801"/>。长老须菩提及诸比丘･比丘尼･优婆塞･ <lb ed="X" n="0179c19"/><lb ed="R039" n="0356b13"/>优婆夷･一切世间･天･人･阿修罗。闻<persName>佛</persName>所说。皆大欢喜。 <lb ed="X" n="0179c20"/><lb ed="R039" n="0356b14"/>信受奉行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0179c21"/><lb ed="R039" n="0356b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX25p0179c2101">僧称比丘师。姑称比丘尼。居士称优婆塞。道姑称 <lb ed="X" n="0179c22"/><lb ed="R039" n="0356b16"/>优婆夷。与一切世间人道众天道众修罗道众。此 <lb ed="X" n="0179c23"/><lb ed="R039" n="0356b17"/>四种三道。闻<persName>佛</persName>说此金刚般若真经妙義。皆大欢 <lb ed="X" n="0179c24"/><lb ed="R039" n="0356b18"/>喜。诚心信受。谨奉尊行也。道川言。此经顿超<persName>佛</persName>地。 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0180a" n="0180a"/> <lb ed="X" n="0180a01"/><lb ed="R039" n="0357a01"/>敬而颂之曰。饥得食。渴得浆。病得瘥。热得凉。贫人 <lb ed="X" n="0180a02"/><lb ed="R039" n="0357a02"/>遇宝。婴子见孃。飘舟到岸。远客归鄕。旱逢甘泽。国 <lb ed="X" n="0180a03"/><lb ed="R039" n="0357a03"/>有忠良。四夷拱奉。八表谊扬。头头俱显。物物全彰。 <lb ed="X" n="0180a04"/><lb ed="R039" n="0357a04"/>古今凡圣。地狱天堂。东西南北。同沐恩光。伏愿刹 <lb ed="X" n="0180a05"/><lb ed="R039" n="0357a05"/>尘沙界诸群品。溥入金刚大道场。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180a06"/><lb ed="R039" n="0357a06"/><p xml:id="pX25p0180a0601">此偈为看教者休著休弃而颂也。</p> <lb ed="X" n="0180a07"/><lb ed="R039" n="0357a07"/><p cb:type="head2" xml:id="pX25p0180a0701">其一</p> <lb ed="X" n="0180a08"/><lb ed="R039" n="0357a08"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0180a0801"><l>金刚離相快如刀</l><l>註解虽然亦是糟</l> <lb ed="X" n="0180a09"/><lb ed="R039" n="0357a09"/><l>休向纸中寻<persName>佛</persName>迹</l><l>但从心上觅香醪</l></lg> <lb ed="X" n="0180a10"/><lb ed="R039" n="0357a10"/><p cb:type="head2" xml:id="pX25p0180a1001">其二</p> <lb ed="X" n="0180a11"/><lb ed="R039" n="0357a11"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0180a1101"><l>金刚今解以周全</l><l>一会穷来一会玄</l> <lb ed="X" n="0180a12"/><lb ed="R039" n="0357a12"/><l>未见月时休弃指</l><l>得鱼之後可忘筌</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0180a13"/><lb ed="R039" n="0357a13"/> <lb ed="X" n="0180a14"/><lb ed="R039" n="0357a14"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>金刚般若罗蜜经音释直解<note place="inline">终</note></cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0180a15"/> <lb ed="X" n="0180a16"/> <lb ed="X" n="0180a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">後仪</cb:mulu> <lb ed="X" n="0180a18"/><lb ed="R039" n="0357a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">般若真言</cb:mulu><head>般若真言</head> <lb ed="X" n="0180a19"/><lb ed="R039" n="0357a17"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180a1901">纳谟薄伽伐帝钵唎<note place="inline">二合</note>若<note place="inline">而也切</note>波罗蜜多曳<note place="inline">三</note>怛 <lb ed="X" n="0180a20"/><lb ed="R039" n="0357a18"/>姪他<note place="inline">四</note>唵<note place="inline">五</note>讫唎<note place="inline">三合</note><note place="inline">上</note><note place="inline">其讫切</note>地唎<note place="inline">三合</note><note place="inline">上</note><note place="inline">庭逸切</note>室利<note place="inline">三合</note><note place="inline">六</note>戍 <lb ed="X" n="0180a21"/><lb ed="R039" n="0357b01"/>噜<note place="inline">二合</note><note place="inline">上</note><note place="inline">鼠出切</note><note place="inline">下力忽切</note>知<note place="inline">下以切</note><note place="inline">七</note>三密栗知<note place="inline">上同</note><persName>佛</persName><note place="inline">方逸切</note><note place="inline">八</note>社野 <lb ed="X" n="0180a22"/><lb ed="R039" n="0357b02"/>娑诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180a23"/><lb ed="R039" n="0357b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚心真言</cb:mulu><head>金刚心真言</head> <lb ed="X" n="0180a24"/><lb ed="R039" n="0357b04"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180a2401">唵 乌轮尼 娑婆诃</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0180b" n="0180b"/> <lb ed="X" n="0180b01"/><lb ed="R039" n="0357b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">補缺真言</cb:mulu><head>補缺真言</head> <lb ed="X" n="0180b02"/><lb ed="R039" n="0357b06"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180b0201">南无喝啰怛那哆啰夜耶。佉啰佉罗。俱住俱住。摩啰 <lb ed="X" n="0180b03"/><lb ed="R039" n="0357b07"/>摩啰。啼啰吽。贺贺。苏怛拏。吽泼抹拏。娑婆诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b04"/><lb ed="R039" n="0357b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又補缺真言</cb:mulu><head>又補缺真言</head> <lb ed="X" n="0180b05"/><lb ed="R039" n="0357b09"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180b0501">唵。呼嚧呼嚧。社野穆契娑诃</p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b06"/><lb ed="R039" n="0357b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普迴向真言</cb:mulu><head>普迴向真言</head> <lb ed="X" n="0180b07"/><lb ed="R039" n="0357b11"/><p cb:type="dharani" xml:id="pX25p0180b0701">唵 娑摩罗 娑摩啰 弭摩曩 萨诃<g ref="#CB02389">嚩</g> 摩诃 <lb ed="X" n="0180b08"/><lb ed="R039" n="0357b12"/>斫迦啰<g ref="#CB02389">嚩</g>吽<note place="inline">终</note></p></cb:div> <lb ed="X" n="0180b09"/><lb ed="R039" n="0357b13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">收经偈</cb:mulu><head>收经偈</head> <lb ed="X" n="0180b10"/><lb ed="R039" n="0357b14"/><lg type="regular" xml:id="lgX25p0180b1001"><l>三涂永息轮迴苦</l><l>六趣休随汩没因</l> <lb ed="X" n="0180b11"/><lb ed="R039" n="0357b15"/><l>无边含识悟真常</l><l>万类有情登彼岸</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0180b12"/><lb ed="R039" n="0357b16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚经赞</cb:mulu><head>金刚经赞</head> <lb ed="X" n="0180b13"/><lb ed="R039" n="0357b17"/><p xml:id="pX25p0180b1301">三十二分 功德难量 四句妙偈廣宣扬 须菩 <lb ed="X" n="0180b14"/><lb ed="R039" n="0357b18"/>提 白<persName>佛</persName>言 无说无传 应作如是观。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0180b15"/> <lb ed="X" n="0180b16"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="1">No. 483-C 书金刚经直解後</cb:mulu><head>No. 483-C <lb ed="X" n="0180b17"/><lb ed="R039" n="0358a01"/> 书金刚经直解後</head> <lb ed="X" n="0180b18"/> <lb ed="X" n="0180b19"/><lb ed="R039" n="0358a02"/><p xml:id="pX25p0180b1901">金刚经。诸<persName>佛</persName>心地法门。真实微妙了義。乃金刚妙心 <lb ed="X" n="0180b20"/><lb ed="R039" n="0358a03"/>者。冲漠而永固。虚灵而恒照。独立古今无增无减。尝 <lb ed="X" n="0180b21"/><lb ed="R039" n="0358a04"/>出尘累无间凡圣。双泯双照。能绝境智。一代之真说 <lb ed="X" n="0180b22"/><lb ed="R039" n="0358a05"/>盖极于兹乎。昔孤独园中。曁吐此一言。三光迴景移 <lb ed="X" n="0180b23"/><lb ed="R039" n="0358a06"/>照。乾坤卷而入怀。故从阿难集贝葉于灭後。而随什 <lb ed="X" n="0180b24"/><lb ed="R039" n="0358a07"/>师易梵音于华言。颇就此经往往虽有註家。或多或 <pb ed="X" xml:id="X25.0483.0180c" n="0180c"/> <lb ed="X" n="0180c01"/><lb ed="R039" n="0358a08"/>少。果似未尽其美矣。然圆杲师。妙达<persName>佛</persName>旨。钩索深隐。 <lb ed="X" n="0180c02"/><lb ed="R039" n="0358a09"/>採摝精要。成此编缉。远辉後来矣。一日遊戏书林。始 <lb ed="X" n="0180c03"/><lb ed="R039" n="0358a10"/>得求斯直解。玩味纍日。而以与学人曰。此辞简而義 <lb ed="X" n="0180c04"/><lb ed="R039" n="0358a11"/>豐。历不周深彻宗。嗟呼惜乎。于離相一章之中。歎浇 <lb ed="X" n="0180c05"/><lb ed="R039" n="0358a12"/>世受持之下。註解之字湮没甚多矣。吾子退而有日 <lb ed="X" n="0180c06"/><lb ed="R039" n="0358a13"/>来曰。愿加和训。及補脱落。予抚膺扣头曰。岂得虽穿 <lb ed="X" n="0180c07"/><lb ed="R039" n="0358a14"/>壁硕德。辄测其幽微。况犹于泥文句之浅识。众盲扪 <lb ed="X" n="0180c08"/><lb ed="R039" n="0358a15"/>象。汝宜需于之他。我且得乎于彼。然学人强不止。故 <lb ed="X" n="0180c09"/><lb ed="R039" n="0358a16"/>应其求为先矣。</p> <lb ed="X" n="0180c10"/><lb ed="R039" n="0358a17"/><p xml:id="pX25p0180c1001">正保四年十月三日镇西府豐之前州永照释西吟 <lb ed="X" n="0180c11"/><lb ed="R039" n="0358a18"/>谨书其後</p> <lb ed="X" n="0180c12"/> <lb ed="X" n="0180c13"/> <lb ed="X" n="0180c14"/> <lb ed="X" n="0180c15"/><cb:div type="w"><p xml:id="pX25p0180c1501"><anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/>金刚三昧一卷</p> <lb ed="X" n="0180c16"/><p xml:id="pX25p0180c1601">收于阅经十二种第九。</p></cb:div></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0166b2101" to="#end0166b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">僭</lem><rdg wit="#wit.orig">僭</rdg></app> <app from="#beg0167c2201" to="#end0167c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0168a0601" to="#end0168a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">耆</lem><rdg wit="#wit.orig">蓍</rdg></app> <app from="#beg0168a2401" to="#end0168a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">独</lem><rdg wit="#wit.orig">施</rdg></app> <app from="#beg0168b1501" to="#end0168b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0168b1601" to="#end0168b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0168c0301" to="#end0168c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0169b0601" to="#end0169b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0169b1901" to="#end0169b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0170a1401" to="#end0170a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0175b1201" to="#end0175b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0176c1301" to="#end0176c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0179b0801" to="#end0179b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0179c1701" to="#end0179c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0179c1801" to="#end0179c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0169001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0169001">疑疑凝</note> <note n="0174001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174001">法疑所</note> <note n="0176001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">恻疑测</note> <note n="0180001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">（阅经十二种第九(No. 647-9)，第37卷所收。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0166b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0166b2101">僭【CB】，僭【卍续】</note> <note n="0167c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0167c2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0168a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a0601">耆【CB】，蓍【卍续】</note> <note n="0168a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168a2401">独【CB】，施【卍续】</note> <note n="0168b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0168b1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168b1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0168c0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0168c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0169b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b0601">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0169b1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0169b1901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0170a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0170a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0175b1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0175b1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0176c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0176c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0179b0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0179c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0179c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0179c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>